Ineens is veiligheid in de trein hét thema

Dit Paasweekend werden opnieuw treinmedewerkers mishandeld. Is er meer geweld op de trein, of lijkt dat alleen maar zo?

Hij was er zelf verbaasd over. Vakbondsman Huub van den Dungen van FNV Spoor sprak dit weekend met De Telegraaf over de zoveelste mishandeling van spoorpersoneel. Vier zwartrijders schopten zaterdagochtend in Abcoude een treinmedewerker in elkaar.

Misschien, wierp hij op, moeten NS-medewerkers worden uitgerust met pepperspray en wapenstok. Een dag later bleek uit een rondgang van RTL Nieuws dat een meerderheid in de Kamer het voorstel wil onderzoeken en hoorde hij dat ook het ministerie van Veiligheid en Justitie erover in gesprek wil. Dat proefballonnetje steeg wel héél makkelijk op, beaamt Van den Dungen.

Terwijl, hij twijfelt zelf of het wel zo’n goed idee is. Wettelijk mogen de bijna zevenhonderd NS-medewerkers van Veiligheid & Service namelijk al pepperspray en wapenstok gebruiken. Maar de NS wil alleen handboeien aan hun riem hangen. Begrijpelijk, zegt Van den Dungen: extra geweldsmiddelen kunnen ook nieuw geweld uitlokken. De publiciteitsgolf die zijn ideetje teweegbracht, had de vakbondsman dan ook niet zien aankomen.

Het toont hoe hoog geweld tegen treinmedewerkers nu op de agenda staat van politiek en media. Gistermiddag praatten de vakbonden opnieuw met de NS over het geweld in de trein. Aanleiding: nóg twee incidenten afgelopen Paasweekend. In Roosendaal werd een conducteur met de dood bedreigd en in Tilburg kreeg een conducteur een mes op de keel gezet. De Vakbond voor Rijdend Personeel wil snel twee conducteurs op de trein.

Gemiddeld zijn er per dag ruim twee gevallen van ‘ernstige’ agressie (dreigen, slaan, spugen). Treinmedewerkers zijn het al jaren beu. Maar de publiciteit werd aangewakkerd na de zware mishandeling in Hoofddorp begin maart.

Een zwartrijder sloeg toen een conductrice het ziekenhuis in. Ze moest worden geopereerd aan botbreuken in het gezicht.

Toeteractie

Via Facebook en WhatsApp organiseerden medewerkers bijeenkomsten. Er was een landelijke toeteractie, media berichtten over toenemend geweld in de trein en politici beloofden maatregelen.

Twee zware incidenten per dag is veel, maar van een stijging is geen sprake. In 2011 noteerde de NS-meldkamer 858 zware agressie-incidenten tegen personeel, in 2012 waren dat er 635, het jaar daarna 777 en vorig jaar 774. Verhoogde meldingsbereidheid, mede na campagnes, vertroebelt het beeld. Tegelijkertijd oordeelden treinreizigers in enquêtes niet eerder zo positief over de sociale veiligheid.

Het geweld neemt niet toe, maar het neemt ook niet af, zegt Van den Dungen. „En dat is wel onze ambitie.” Vandaar zijn suggestie over uitbreiding van het geweldsmonopolie van politie en leger naar NS-medewerkers. Want duidelijk is: de maatregelen tot nu toe hebben onvoldoende geholpen.

Het is inmiddels een heel pakket. En telkens na nieuwe incidenten komen er maatregelen bij. Zo werd in 2009 de Taskforce Veiliger Openbaar Vervoer opgericht na een reeks geweldsincidenten in bus en trein. De Taskforce erkende de ernst van het geweld en pleitte onder meer voor meer cameratoezicht – al constateerde de instantie ook een daling sinds 2004 van het aantal agressie-incidenten tegen treinpersoneel.

Steekwerende vesten

Datzelfde jaar leidde mishandeling van twee conducteurs op Almere Centrum tot de aanschaf van steekwerende vesten en 54 extra beveiligers op de trein. Na een reeks geweldsincidenten in 2013 waren die medewerkers niet langer van ‘Service & Veiligheid’ maar van ‘Veiligheid & Service’, om hun prioriteit te benadrukken. Ook kregen ze gele jassen en robuustere kleding om meer gezag uit te stralen.

Het recente incident in Hoofddorp heeft geleid tot de belofte van extra agenten op twintig stations. Ook zal het ministerie de druk verhogen op gemeenten om in stations, vaak gebruikt als doorlooppassages, de ov-poortjes te sluiten – de helft van de agressie komt van zwartrijders.

Zal de schoppartij in Abcoude het gebruik van pepperspray en wapenstok inluiden? En de bedreigingen in Tilburg en Roosendaal de inzet van twee conducteurs op de trein? Eén ding weet Huub van den Dungen zeker: „Hoe meer aandacht, hoe meer draagvlak.”