Zelfs de factchecker zag het niet

Rolling Stone moet een geruchtmakend artikel over verkrachting terugtrekken.

Een demonstrant voert actie naar aanleiding van het artikel van Rolling Stone. Foto AP

Toen Rolling Stone in november vorig jaar een lang verhaal publiceerde over een groepsverkrachting op de campus van de University of Virginia, veroorzaakte het tijdschrift een emotioneel debat over de fraternity-cultuur op de Amerikaanse universiteiten. Het stuk was een regelrechte sensatie: het werd bijna drie miljoen keer gelezen.

De universiteit sloot alle studentenverenigingen, honderden studenten marcheerden in een ‘Slutwalk’ naar het betrokken studentenhuis, dat even later werd beklad. De staat Virginia kondigde een strafrechtelijk onderzoek aan.

Maar er waren vanaf het begin ook twijfels. Wie was deze ‘Jackie’, die tot in detail beschreef hoe zeven jongens van fraternity (studentenvereniging) Phi Kappa Psi haar verkrachtten? Waarom werd er geen wederhoor gepleegd? En waarom weigerde Jackie naar de politie te stappen?

Dit weekend moest Rolling Stone het artikel ‘A Rape on Campus’ intrekken. Het verhaal is waarschijnlijk, al is niets helemaal zeker, verzonnen. Deze stap volgde op een onderzoek van Columbia Journalism School, in opdracht van het tijdschrift. Dit onderzoek laat niets heel van het artikel, de werkwijze van de auteur, Sabrina Rubin Erdely, en het kritisch vermogen van Rolling Stone.

Volgens decaan Steve Coll, verantwoordelijk voor het rapport, had Rolling Stone alle journalistieke basisbeginselen overboord gegooid. Sabrina Rubin Erdely benaderde een medewerker van de universiteit, omdat ze een artikel wilde schrijven over de seksuele moraal op universiteiten. De laatste jaren verschijnen veel verhalen over seksueel wangedrag in de gesloten fraternity-cultuur. Fraternities zijn studentenverenigingen die in één huis slapen, en een strakke hiërarchie kennen.

Rolling Stone had in 2012 een veelgeprezen verhaal gepubliceerd over misstanden op de elitaire Dartmouth University. Het probleem met dit onderwerp is alleen dat bijna niemand erover praat. De medewerker wist raad: ze had het verhaal over ene Jackie gehoord, een pseudoniem. Ze bracht Erdely met haar in contact. Ze spraken elkaar langdurig, en Jackie bevestigde de ideeën die Erdely al had: een losgeslagen seksuele cultuur, maar ook een universiteit die weigert de problemen onder ogen te zien. Erdely kreeg last, zo schrijft het rapport, van ‘conformation bias’. Ze had haar verhaal al klaar, en zocht naar een bron om dat te bevestigen.

Jackie leek betrouwbaar, zei Erdely achteraf, omdat ze zo veel details gaf over wat haar twee jaar geleden overkwam. Ze vertelde hoe ze door zeven studenten werd verkracht. Ze werd bewusteloos geslagen, en dwars door een glazen bijzettafel gegooid. Ze vluchtte, zo vertelde ze, het studentenhuis uit, en belandde bloedend bij vrienden. Die zouden haar hebben afgeraden naar het ziekenhuis te gaan of aangifte te doen, omdat ze dan „dat verkrachte meisje” zou worden.

Het verhaal van Jackie in Rolling Stone telde 9.000 woorden. Maar, zo beschrijft het onderzoek, nergens lijkt moeite te zijn gedaan om haar verhaal te controleren. Haar vrienden worden geciteerd, maar zijn nooit benaderd, en zeggen nu dat ze onjuist opgevoerd zijn. De fraternity is nooit gebeld. Hoewel Rolling Stone een factchecker op het verhaal zette, heeft die evenmin doorgevraagd. De politie deed onderzoek, maar vond geen enkel bewijs. Jackie weigerde medewerking.

Extra pijnlijk, zegt decaan Coll, is dat het effect van het verhaal tegengesteld is aan de intentie. De journalist wilde verkrachtingen op universiteiten bespreekbaar maken, maar heeft het voor slachtoffers nu veel moeilijker gemaakt naar buiten te treden. Coll wijst erop dat naar schatting 2 tot 8 procent van de beschuldigingen van verkrachting vals is.

Rolling Stone heeft excuses aangeboden, en ook de auteur laat in een verklaring weten dat ze spijt heeft van haar publicatie. Doordat ze Jackie „niet opnieuw wilde traumatiseren”, heeft ze haar uitspraken niet gecontroleerd. De uitgever zegt dat de journalist zich door „een professionele fantast” heeft laten inpalmen, en is niet van plan Erdely te ontslaan. Phi Kappa Psi is van plan Rolling Stone aan te klagen.