Column

We glijden af naar politiek van uiterste redmiddelen

Wat naar en afbrekend en akelig is, fascineert. Het boeit. Maakt opgang. Het blijft hangen. Deze bekoring van het negatieve is geen schandelijk fenomeen, zo is de mens geschapen. Het nadeel is alleen dat leuke dingen daardoor maar moeilijk de aandacht trekken en vasthouden. Denk aan wet en regel, recht en orde, dingen die er zijn voor ieders plezier en gemak. Juist vanwege dat plezier trekken ze nauwelijks de aandacht en raken ze onmiddellijk weer vergeten. Pas als wetten en regels verstenen, repressief worden en ontsporen, raakt iedereen geboeid.

Jo Frost helpt in haar televisieprogramma Supernanny chaotische gezinnen de huiselijkheid te hervinden. Ze brengt rust en regelmaat, verzint grappige spelletjes en uitstapjes, wijst vaders op hun voorbeeldfunctie en probeert moeders iets lager en volwassener te laten praten. Wat blijft van dit alles hangen bij de kijker? The naughty chair. Het krukje waarop kinderen even tot tien moeten tellen als ze zijn dolgedraaid. Dat krukje wordt door de kijkers zo ijverig ingezet dat de arme kinderen er nauwelijks nog vanaf komen. Dus wordt Jo Frost, in Nederland uitgenodigd, geconfronteerd met de boze actiegroep #StopJoFrost, die gekant is tegen het krukje. De actiegroep verwijt Jo Frost ‘gebrek aan aandacht voor de gevoelens van de kinderen’ en roept hoe essentieel het is ‘te werken aan een sterke band’. Laat dat nou precies zijn wat Jo Frost doet! Alleen blijkt intussen heel Nederland dat glad vergeten. Wat rest is een vervelend krukje en een boze actiegroep.

Hetzelfde traject is al eens bewandeld in het geval van Cesar Milan, de hondenfluisteraar, die in zijn programma ongelukkige honden kalmeert. Hij brengt vrolijkheid in huis, schept alom rust door zelf rustig te zijn, laat mensen met honden rolschaatsen en legt daarnaast uit dat je agressief gedrag moet corrigeren. Dat corrigeren maakt vervolgens school. Toen Milan naar Nederland kwam, kreeg hij het verwijt voor de voeten geworpen dat alle honden ter wereld bang voor hem zijn.

Wat Jo Frost en Cesar Milan overkomt, overkomt gedragsregulering in het algemeen. In feite is het de bedoeling dat het leven leuker wordt van normen. Dat is precies waarom je gedrag tot norm verheft: omdat het goed blijkt te werken. Zo maak je verkeersregels en sociale conventies en tien geboden en voorschriften die je leren hoe je een boekhouding opzet of een IKEA-kast in elkaar zet. Puur voor het plezier en het gemak.

Maar hoewel gedragsregulering ontegenzeggelijk goed is voor het geluk van de mensheid, zijn het louter de strenge en repressieve aspecten ervan die indruk maken. The naughty chair. Corrigeren. #StopJoFrost. Dat zijn de dingen die blijven hangen. Sancties, toezicht, morele verontwaardiging, vervolging. Al die vervelende dingen die als uiterste redmiddel zijn bedoeld. En omdat die dingen opgang maken, houd je uiteindelijk niets over dan uiterste redmiddelen, sancties, toezicht, morele verontwaardiging, vervolging.

We kunnen wel lachen om die rare Amerikanen die hun kinderen niet op straat laten spelen – ‘overal dreigt gevaar: een kind kan een ongeluk krijgen, kan verdwalen, stikken in een pinda, lage rapportcijfers halen’, schrijft de Amerikaanse correspondent van de krant meesmuilend over de levensangst van de Amerikanen – maar zo worden we in Nederland vanzelf ook. Gebiologeerd door de nare kanten van het bestaan slaat men zichzelf en elkaar steeds harder met regels op het hoofd. Op muziekzender Radio 4 speelt een vindingrijk type Bach op een doedelzak. ‘Oeps’, zegt de presentator bij de afkondiging geschrokken. ‘Mag dat wel?’ Ja, hoor, dat mag van de autoriteiten. Je mag in de zandbak, en je mag vies worden, en je mag Bach desnoods achterstevoren en ondersteboven fluiten. We zijn niet onderworpen aan een duivels systeem van regels en toezicht dat iedere vorm van leven rücksichtslos uitbant.

Na de moord van een copiloot op 149 passagiers stelde een vrachtvlieger voor piloten maar af te schaffen. ‘Dus ik zeg: haal de mens uit de cockpit, want de mens blijft fouten maken en rare dingen doen, dat krijg je er nooit helemaal uit, wat je ook bedenkt.’ Mens uit de cockpit, kinderen van straat af, geen leraren meer voor de klas: de satirische website De Speld heeft er ooit op gewezen dat de meeste maatschappelijke problemen – van werkloosheid tot files – door de burger worden veroorzaakt. Politiek bleek daar wel iets tegen te doen. ‘Partij tegen de Burger. Flikker toch op.’ Jawel, je kunt burgers uit voorzorg collectief levenslang op de naughty chair zetten. Flikker toch op! Of je kunt leuk gaan vliegen, op straat spelen, met de hond rolschaatsen, Bach fluiten en met behulp van constructieve regels en wetten erop los leven.