‘Ik doe veertig boze burgers per dag’

Elke week analyseert een expert een televisieprogramma binnen zijn vakgebied. Rechter Ward Swildens kijkt naar Judge Judy.

‘Ik schrijf de zaak altijd op een A4’tje, met het verhaal van de eiser links en dat van de gedaagde rechts”, zegt rechter Ward Swildens. „Ik gebruik vier verschillende kleuren pen. Als er een verschil zit in de verhalen, schrijf ik er een B bij. De B van betwist.”

We kijken in Swildens’ kamer in de rechtbank van Alkmaar naar Judge Judy, de Amerikaanse evenknie van De Rijdende Rechter. Over dat laatste tv-programma wil Swildens niet oordelen omdat de rijdende rechter zelve, Frank Visser, in zijn kanton werkt. Judge Judy (1996) is in de VS een geliefd middagprogramma.

Judith Sheindlin, New Yorkse familierechter in ruste, opent de zitting. Een bedrogen vriendin heeft met een baksteen de autoruiten van haar ontrouwe vriend en drie van zijn buren ingeslagen. Hij heeft de schade vergoed en wil nu geld van haar zien.

Swildens: „Kijk, rechter Judy heeft een raar kantkraagje bij haar toga, in plaats van een bef. Misschien om te laten zien dat ze niet in functie is. Net als in De Rijdende Rechter is dit namelijk geen rechtszitting, dit is een bindend advies.” Een bindend advies is een manier om geschillen buiten de rechtbank op te lossen. Het wordt vooral in de bouw gebruikt. Twee partijen komen overeen om een derde persoon een conflict te laten beslechten. „Die derde kan een rechter zijn, maar dat hoeft niet.”

Er zijn geen advocaten in Judge Judy, de gedaagden doen zelf hun verhaal. Geen juridische taal, alleen het menselijke verhaal. Swildens: „Daar hou ik ook van. Advocaten kleuren de werkelijkheid ten gunste van hun cliënt. Als ik de mensen zelf hun verhaal laat vertellen, kom ik sneller bij de feiten.” Judge Judy laat echter ook veel feiten toe die niets met de zaak te maken hebben. In dit geval de veelwijverij van de eiser in het appartement dat de gedaagde voor hem kocht. „Nou ja, dat is voor de tv. Het moet wel een aardig verhaal zijn.”

Judge Judy doet nogal streng tegen eiser en gedaagde. Als een schooljuf: „Niet je armen over elkaar!” „Kijk me aan als ik tegen je praat!” En een paar keer: „Shhhh!”. Swildens: „Nou ja! Dat zal ik nooit zeggen. Je hebt al zoveel macht als rechter. Sommige collega’s wel. Die vinden dat jongeren bijvoorbeeld hun petje af moeten doen.”

Het programma behandelt futiele zaken als: wie moet betalen voor gebroken autoruiten? Of een echtpaar dat het huis heeft verkocht, maar de pooltafel liet staan. Die willen ze nu terug. Doet Swildens ook dit soort zaken? „Zeker. Het gaat over trekkers, bloembollen, koelkasten, arbeidsgeschillen, huur.” Judge Judy en de Rijdende Rechter doen onmiddellijk uitspraak. „Wij niet. De uitspraak is meestal in vier weken. Die sturen we op. Op vrijdag doen we de aangevochten bekeuringen, veertig boze burgers per dag. Daar doe ik wel meteen uitspraak, tenzij de gedaagde heel opgewonden doet. Daar is geen tijd voor. Om de vaart erin te houden, zeg ik dan: u krijgt het thuisgestuurd.”

Na afloop van de zaak in Judge Judy zien we de eiser en de gedaagde nog even nakaarten voor de camera. Ze zijn nog steeds boos. Swildens: „De uitspraak lost niets op, de acceptatie is nihil. Bij De Rijdende Rechter gaat hij een jaar later terug om te kijken hoe de zaak ervoor staat. Vaak blijkt dan dat het conflict achter het juridische geschil helemaal niet is opgelost. Dat is het nadeel van rechtspraak. Compromissen die bij mediation zijn gesloten, hebben vaak een beter draagvlak dan die na een gerechtelijke uitspraak. Daarom neemt de rechtspraak steeds meer elementen uit de mediation over, om te kijken wat er áchter die omstreden appelboom in de tuin ligt. Sommige rechters vinden dat te ver gaan: wij zijn er voor het beantwoorden van een juridische vraag, en meer niet. Maar ik juich het toe.”