Hoe Al-Shabaab Kenia kon veroveren

De van oorsprong Somalische terreurgroep Al-Shabaab, die donderdag 148 studenten doodde, is inmiddels diep verankerd in Kenia. „We moeten onze houding van ‘hakuna matata’ laten varen.”

Deze vrouw hoort net dat een familielid is omgekomen bij de aanslag, van afgelopen donderdag. Ze wordt opgevangen door medewerkers van het Rode Kruis. foto Nichole Sobecki / AFP

Voorafgaand aan hun massaslachting van 148 studenten, afgelopen donderdag in Garissa, sliepen de vier daders enkele dagen in een hotel in het Keniaanse stadje. Zonder op te vallen bij de autoriteiten volgden ze colleges om de universiteit te verkennen. Ook zouden ze er als schijnbare 1 april- grap een mededeling hebben opgehangen over een dreigende gijzeling. De gedode terroristen van Al-Shabaab blijken goeddeels Kenianen te zijn die gemakkelijk opgaan in de bevolking. De Keniaanse president Uhuru Kenyatta zei daags na de aanslag: „De planners en de financiers van dit terrorisme zijn diep verankerd in Kenia.”

Honderden Kenianen gerekruteerd

Na de interventie in 2011 door 3.500 Keniaanse soldaten in Zuid-Somalië (waar ze een bufferzone opzetten) heeft het geweld van Somalië zich naar Kenia uitgebreid. Met succes rekruteerde Al-Shabaab honderden Kenianen, vaak van niet-islamitische achtergrond. De voortvluchtige Mohamed Kuno, het vermoedelijke brein achter de aanslag, gaf les op een islamitische school in Garissa. De bij de aanslag omgekomen leider van de operatie, Abdirahman Mohamed Abdullahi, is zoon van een lokale bestuurder en hij studeerde rechten aan de universiteit in de hoofdstad Nairobi.

Het van oorsprong Somalische Al-Shabaab kon uitgroeien tot een invloedrijke Oost-Afrikaanse terreurgroep dankzij een combinatie van corruptie en inefficiëntie in het Keniaanse veiligheidsapparaat en plaatselijke onvrede en grote jeugdwerkloosheid. Al-Shabaab was tot 2012 een beweging die steden en grote gebieden van Somalië bestuurde, maar na succesvolle offensieven van de 22.000 man sterke vredesmacht van de Afrikaanse Unie is de aan Al-Qaeda geallieerde groep teruggevallen op onherbergzame gebieden. Bovendien schakelden Amerikaanse drones talrijke prominente Al-Shabaab-leiders uit. Hoe meer Al-Shabaab terrein verloor in Somalië, des te efficiënter werd de groep in het uitvoeren van terreuracties. Die vinden tegenwoordig meer plaats in Kenia dan in Somalië zelf. De afgelopen drie jaar doodden de terroristen meer dan 300 Kenianen.

„Die rekrutering voor Al-Shabaab gaat nog steeds door, in moskeeën en jeugdcentra”, vertelt Robert Ochola in de wijk Majengo, een woonwijk van Nairobi waar de groep ronselt. „Voor ongeletterde armen in de sloppenwijken of voor afgestudeerde studenten, Al-Shabaab heeft voor iedereen een ander praatje. Hun hersenspoeling werkt goed”.

Garissa, in het noordoosten van Kenia, ligt in een van de meest gemarginaliseerde streken van Kenia. In de jaren zestig streden Kenianen met Somalische achtergrond er voor aansluiting bij ‘Groter Somalia’, een staat voor alle etnische Somaliërs in de Hoorn van Afrika. Sinds de hardhandige onderdrukking van deze rebellie voelen de Keniaanse Somaliërs zich tweederangsburgers; bestuurders uit Nairobi voelen zich er in vijandig gebied. De pas onlangs geopende universiteit van Garissa – na de actie donderdag definitief gesloten – was het eerste hoge opleidingsinstituut in het noordoosten.

Verdeeldheid tussen geloofsrichtingen

Met haar strategie om niet-moslims te doden en moslims te sparen probeert Al-Shabaab verdeeldheid te scheppen tussen de verscheidene geloofsrichtingen in Kenia. Net als na de bezetting door Al-Shabaab van het luxe winkelcentrum Westgate in 2013, waarbij zeventig doden vielen, gingen op Pasen veel christenen onder gewapende begeleiding naar de kerk. Maar de terreur lijkt Kenianen eerder te verenigen dan te verdelen. Dominees, bisschoppen en imams keurden eensgezind de executie van christenen door Al-Shabaab af.

De grootste kritiek onder Kenianen betreft de overheid. Waarom duurde het bijvoorbeeld tien uur voordat de antiterreurbrigade in actie kwam? „Kenianen voelen zich in de steek gelaten door hun leiders”, aldus de Daily Nation in een hoofdartikel, waarin de krant de veiligheidsdiensten en het leger bekritiseert vanwege hun lakse houding: „We moeten onze houding van ‘hakuna matata’ laten varen.” John Githongo, een prominente corruptiebestrijder, zegt: „Het besef begint in te dalen dat het Keniaanse veiligheidsapparaat is uitgehold door corruptie en incompetentie. We leven in gevaarlijke tijden, die we zelf hebben gecreëerd. Al-Shabaab weet onze zwakheden briljant uit te buiten.”