Het was ‘toeval’, maar Rijke is vrij

Gisterochtend kwam de Nederlandse gijzelaar Sjaak Rijke in Mali vrij.

Sjaak Rijke gistermiddag, tijdens een maaltijd met Franse speciale eenheden in Mali. foto afp / ECPAD

Het was geen spectaculaire, van tevoren geplande reddingsactie. Het was een ‘toevalstreffer’ die leidde tot de bevrijding van de al bijna 3,5 jaar in Mali ontvoerde Nederlander Sjaak Rijke.

De factor toeval was althans de verklaring van de Franse president François Hollande gistermiddag, enkele uren nadat het nieuws bekend was geworden. Hij had het over „een verrassing”. Een verklaring waar het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken niets aan toe te voegen heeft. Minister Bert Koenders (PvdA) volstond met de mededeling dat hij de Franse en Malinese autoriteiten „de erkentelijkheid van het Nederlandse kabinet” heeft overgebracht.

Tijdens een actie tegen terreurgroep ‘Al-Qaeda in de Islamitische Maghreb’, gisterochtend vroeg, troffen Franse speciale eenheden in het noordoosten van Mali de Nederlander aan. Tijdens de actie zouden twee of drie jihadisten zijn gedood. Nadere mededelingen ontbreken. Een anonieme bron bij de in Mali gelegerde vredesmacht van de Verenigde Naties wist te melden dat het een riskante operatie was geweest.

In december kwam een ander vrij

Een complete verrassing kan de ontdekking van Rijke ook weer niet geweest zijn, want het was bij inlichtingendiensten bekend dat in het gebied Europese ontvoerden werden vastgehouden. Rijke heeft lang met de Fransman Serge Lazarevic vastgezeten, die in december vrijkwam. Dat zou gebeurd zijn in ruil voor de vrijlating van vier door Mali gevangen gehouden extremisten.

De destijds 51-jarige Sjaak Rijke uit Woerden, die op 25 november 2011 samen met een Zweed en een Britse Zuid-Afrikaan tijdens een vakantie werd ontvoerd, is weer vrij man. Over het lot van zijn twee mede-ontvoerden is niets bekend. Allen werden overvallen en meegenomen uit een hotel in Timboektoe. Een Duitse toerist die zich verzette, kwam tijdens de actie om het leven. Rijkes vrouw wist aan de overvallers te ontkomen.

Sjaak Rijke is zonder meer één van de meest ‘stille’ ontvoeringszaken van de afgelopen tijd geweest. Geen luidruchtige stuurcomités, geen geharnaste regeringstatements, alles was gericht op een ‘achter-de-schermen’-benadering met zo min mogelijk ruchtbaarheid. Wat eigenlijk altijd de lijn is bij ontvoeringkwesties, maar wat niet altijd lukt.

Standaard is ook de zwijgzaamheid na afloop. Zo worden er bijvoorbeeld nooit mededingen gedaan over de vraag of er losgeld is betaald.

Wat er de afgelopen jaren in het geval van Rijke is gedaan dan wel nagelaten, zal voorlopig in nevelen gehuld blijven. In de summiere verklaring van minister Koenders wordt slechts gezegd dat Nederland zich „de afgelopen jaren voortdurend heeft ingespannen om deze ontvoeringszaak tot een goed einde te brengen”.

Het is zelfs niet eens duidelijk wat de ontvoerders precies eisten: geld of een gevangenenruil. Dat laatste lijkt voor de hand te liggen, getuige een video die in november vorig jaar verspreid werd. Daarin leest Rijke een verklaring voor waarin hij zegt dat hij niets merkt van Nederlandse inspanningen om hem vrij te krijgen. En dit, aldus Rijke, terwijl de Amerikaanse regering vijf Talibaan-strijders heeft geruild voor één ontvoerde Amerikaan.

Nederland zit in Mali

Zo’n 450 Nederlandse militairen zijn sinds een jaar actief in Mali. Zij maken deel uit van de VN-vredesmacht. Het ministerie van Defensie heeft nooit willen zeggen of de Nederlanders ook zochten naar Rijkes verblijfplaats.

Sjaak Rijke was gisteren nog in Noord-Mali, waar de medewerkers van de Nederlandse ambassade en Nederlandse militairen zich over hem hebben ontfermd. De vrouw van Rijke is gisteren naar Mali gevlogen om hem op te halen.