Even, heel even had Snowden een eigen standbeeld in een park in Brooklyn

Een halve dag keek een gipsen Edward Snowden vanaf de zuil van een oorlogsmonument uit over een deel van Fort Greene Park in Brooklyn. Neergezet als een guerrillaeerbetoon aan de NSA-klokkenluider door een groepje New Yorkse kunstenaars, rond het middaguur bedekt en daarna weggehaald door parkwachters. Wat was het verhaal erachter?

Een halve dag, en toen was het mooi geweest. Een halve dag keek een gipsen Edward Snowden met starre blik, herkenbare bril en een dagbaardje vanaf de zuil van een oorlogsmonument uit over een deel van Fort Greene Park in Brooklyn. Neergezet als een guerrillaeerbetoon aan de NSA-klokkenluider door een groepje New Yorkse kunstenaars, rond het middaguur bedekt en daarna weggehaald door parkwachters.

Al een jaar hadden twee kunstenaars het plan om Snowden eer te bewijzen. Snowden, de 31-jarige oud-medewerker van de National Security Agency (NSA) die duizenden documenten lekte waaruit bleek hoe vergaand de afluisterpraktijken van de geheime dienst waren. Snowden, de man die tijdelijk asiel aanvroeg in Rusland en nu in Moskou woont, de man die de Verenigde Staten willen berechten zoals ze dat ook met Chelsea (voorheen Bradley) Manning deden. Verketterd door de ene groep mensen, geprezen door de andere.

Onder wie de kunstenaars in kwestie, die (anoniem) spraken met zowel de website Animal New York en Mashable. Ze waren vooral boos over de eenzijdige blik op Snowden in de media, waarin hij volgens de kunstenaars wordt neergezet als crimineel:

“Je hebt iets theatraals en groots nodig als tegenwicht voor de Fox News-achtige structuur van de dialoog.”

Bewust deze ene plek

Een standbeeld dus. Dat was theatraal en groots genoeg. Ze hadden eerst gedacht aan een standbeeld van zijn hele lichaam. Dat leek de beeldhouwer met wie ze gingen samenwerken niet handig, en hij raadde een buste aan. Zondag was het moment dan daar om die in Fort Greene Park neer te zetten. Er werd niet zomaar voor een plek gekozen. Het plan was al de hele tijd om de buste op een van de zuilen van het Prison Ship Martyrs-monument te plaats, dat in het park in Brooklyn staat ter nagedachtenis aan de 11.000 mensen die tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783) in Brits gevangenschap om het leven waren gekomen. Het monument moest volgens de kunstenaars een update krijgen, en ook een eerbetoon worden aan mensen die hun eigen veiligheid op het spel zetten in hun strijd tegen moderne tiranniën:

“Maar al te vaak worden mensen die vechten voor idealen weggezet als criminelen, in plaats in brons gegoten.”

Animal New York mocht mee toen de buste op haar plek werd gezet: https://youtu.be/n7rAhEpft5g

Het moest écht lijken

Het paste ook precies. De onderkant van de buste sloot naadloos aan op de bovenkant van de zuil van het monument. Het was alsof zijn hoofd er ooit al had gestaan, maar tijdelijk was weggehaald. De kleur en het ontwerp waren ook bewust zo uitgekozen dat het beeld paste bij de rest van de kunst van het monument. Het was beeld van museumkwaliteit, een dat materiaal- en arbeidskosten bij elkaar genomen, “gemakkelijk” 30.000 dollar had gekost, volgens de beeldhouwer. Als hij de kunstenaars marktconforme prijzen had gerekend. Maar dat deed hij niet, omdat hij achter hun doel stond. “Als het brons was geweest, dan was het misschien wel een kunstwerk geweest dat 100.000 dollar waard is, misschien meer.” Op het voetstuk van het beeld van een adelaar, dat voor de zuil staat, werd Snowdens naam gezet, in een lettertype dat paste bij een monument. Het was kortom van groot belang dat er niet een simpele, halfbakken papier-machéversie van Snowden in het park kwam te staan. Er werd in geïnvesteerd, omdat de kunstenaars wilden dat het beeld er permanent kon blijven staan. Dat het omarmd kon worden, zoals dat ooit gebeurde met de bronzen stier (Charging Bull) van Arturo di Modica op Wall Street, die als guerrillakunst werd neergezet, maar daarna mocht blijven staan in het financiële hart van de stad.

Bedekt en toen weggehaald

Wat de kunstenaars in ieder geval was gelukt, was dat voorbijgangers in het park niet doorhadden dat het Snowden-beeld er niet hoorde. Wie dat wel hadden, niet geheel verrassend, waren de parkwachters. Zomaar kunst neerzetten in het park, dat was verboden. In eerste instantie werd de naam van Snowden weggehaald en werd het beeld bedekt met een doek.

Niet veel later was de buste verwijderd. Daar stonden dan de journalisten die er nog verslag van wilden doen.

De makers hopen nog steeds dat de stad ervoor kiest het beeld legaal ergens te plaatsen zodat het gezien kan worden door mensen, zo zeiden ze tegen Mashable toen de parkwachters en de politie bezig waren het beeld te verwijderen.

“Ook hopen we dat dit cadeau een nieuwe culturele relevantie aan de plek heeft gegeven en meer bezoekers inspireert om na te denken over wat er wordt opgeofferd voor hun vrijheden en over hun verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat die vrijheden er ook ver in de toekomst nog zullen zijn.”

En als ze willen, kunnen ze zo ergens anders Snowden weer laten opduiken. Ze hebben een mal gemaakt waardoor ze een nieuwe buste kunnen gieten én die is ook 3D-geprint. Dus kan er, zoals Animal New York schrijft, zo een leger van kleine Snowdens opduiken.

Update: Het standbeeld is niet teruggekeerd in het park, maar kunstenaars - het zouden niet dezelfde zijn volgens Mashable - hebben nu een hologram geprojecteerd op de plaats waar het stond.

Dit weekend was er meer Snowden-nieuws. John Oliver interviewde hem voor zijn HBO-show Last Week Tonight. En het ging vooral over naaktfoto’s. Lees ons stukje daarover.