Een geweldige, ongelooflijk weirde trilogie

Een getalenteerde schrijver die met behoud van eigen karakter overstapt van een literaire niche naar de bestsellerlijsten; met de Southern Reach-trilogie, waarvan Autoriteit deel twee is, deed Jeff VanderMeer dat vorig jaar in de Verenigde Staten. Afkomstig uit het letterkundige reservaat van de New Weird – een stroming met literaire ambities, die speelt met genreconventies van fantasy, sciencefiction, horror en pulp – brak de Amerikaanse auteur door met dit drietal eco-thrillers, toegankelijker en minder barok dan eerder werk, maar nog steeds ongelofelijk weird.

De Southern Reach is een (fictieve) Amerikaanse overheidsinstelling met één doel: het bestuderen en in bedwang houden van een uniek, onbegrepen verschijnsel dat zich voordoet in een onbewoond gebied aan de subtropische zuidkust van de VS, Gebied X. Vanaf het strand gaat Gebied X via zoutmoerassen en rietvelden over in bossen, om na tien kilometer abrupt te eindigen in een schijnbaar arbitraire, onzichtbare en ondoordringbare grens. Alleen een onzichtbare opening biedt toegang, maar is het een ingang of – onrustbarender – een uitgang? Alles aan Gebied X is onduidelijk.

Sinds Gebied X dertig jaar geleden ontstond, wordt de grens ervan bewaakt en het publiek op afstand gehouden met verhalen over dodelijke vervuiling. In werkelijkheid is Gebied X juist onmogelijk schoon; door de mensheid veroorzaakte vervuiling is op onbegrijpelijke wijze tot op moleculair niveau verdwenen uit de monsters die werden meegebracht door de – veelal dodelijke – expedities die de Southern Reach door de opening stuurde.

Vernietiging, het eerste deel, was het autobiografische verslag van een biologe die als enig expeditielid min of meer intact bleef. In Autoriteit maakt een nieuwe directeur kennis met de lethargische en hermetische organisatie. We lopen mee met deze nieuwe chef, wiens zoektocht naar antwoorden vooral intrigerende vraagtekens oplevert, speciaal voor wie de eerdere ervaringen van de biologe las.

De dreiging die uitgaat van Gebied X, dat zich lijkt te verzetten tegen de manier waarop de mens de natuur behandelt, vindt weerklank bij de moderne lezer. Maar het is vooral de interactie tussen de flora en fauna en de expeditieleden en wetenschappers die VanderMeers creatie memorabel en zo unheimlich maken. Het concept van X doet denken aan de planeet Solaris van Stanislaw Lem, de losgebroken natuur aan het vroege werk van J.G. Ballard, de sfeer heeft iets van Poe en Lovecraft. Maar Autoriteit is vooral erg uniek; VanderMeers beschrijving van de verontrustende macht van de natuur en van de emoties tussen de mensen die met X te maken krijgen, is eigenzinnig en onverwacht ontroerend. Deel drie van deze vreemde trilogie verschijnt deze zomer in vertaling.