Column

Consequenties van een foute seconde

Trucker Jan Selie in ‘In Eén Klap’ (2DOC/NCRV)

Aan de beperking herken je de meester. Frans Bromets documentaire In Eén Klap (2DOC/NCRV) is een nogal eenvoudig gestructureerde verzameling sprekende hoofden, vijf om precies te zijn. Thuis en op de plek des onheils vertellen die hoofdpersonen hoe het kon gebeuren dat ze als automobilist iemand dood reden. En wat ze daar nu over denken en voelen.

De akelige gewoonte om elk televisieprogramma van enig belang, dus ook documentaires, uitgebreid voor te bespreken in een talkshow, met een hoger kijkcijfer als doel, maakt dat drie dagen voor de uitzending in Pauw (VARA) al drie van de protagonisten en de smeuïgste sleutelscènes weggegeven werden. Maar in dit geval hielp dat wel om van het onderwerp zoiets als een maatschappelijk debat te maken. Desondanks bleven vele vragen onbeantwoord.

Drie van de vijf bestuurders valt weinig te verwijten: een ervaren vrachtwagenchauffeur ziet een motorrijder met hoge snelheid op hem af rijden, naar later blijkt als vorm van zelfdoding met voorbedachten rade. Ook een plotseling bij rood voetgangerslicht overstekende oudere dame en een onwel geworden spookrijder van 87 bleken niet meer te vermijden slachtoffers.

Interessant genoeg is hun schuldgevoel niet per definitie kleiner dan bij de chauffeurs die, ook naar eigen zeggen, wel een fout maakten. Een brommer niet gezien bij het afslaan of op een file inrijden omdat je met je telefoon aan het klooien was, dat is op z’n minst nalatigheid.

Je zou je drie soorten consequenties kunnen voorstellen: strafrechtelijke, financiële en psychologische. Wat de rechter oordeelde kwam curieus genoeg in de documentaire noch bij Pauw ter sprake, behalve een ingetrokken rijbewijs voor een half jaar. Veel ernstiger waren de gevolgen voor de trucker, een eigen rijder met een strop van naar zijn zeggen 100.000 euro, waarvan de verzekering slechts een klein deel vergoedde. Hoe dat dan kan (WA-verzekering van tegenpartij? Schadefonds, als die niet voldeed?) wordt evenmin duidelijk. Dat slechts de dagwaarde werd vergoed is nauwelijks voorstelbaar.

Ook snap je niet helemaal waarom de tegenligger van de spookrijder zijn eigen leven als verwoest beschouwt. Zijn huwelijk ging niet door, hij durft niet meer te rijden en komt nauwelijks zijn huis meer uit. Dan moet er meer aan de hand zijn, zou je denken. Of kunnen we ons gewoon niet goed voorstellen wat het met je doet als je auto tegen je zin een moordwapen is geworden?

De kinderen van de vrouw die de brommer niet tijdig zag, kregen op school te horen: „Je moeder is een moordenaar.” Sociale media zijn tegenwoordig ook nogal snel geneigd om veroorzakers van een dodelijk ongeval, zeker als er kinderen bij betrokken zijn, het allerergste toe te wensen, evenals de rechter die in de ogen van de nabestaanden een te lage straf toedeelt.

Dat past allemaal in een wereld die het noodlot ontkent en elke gebeurtenis wil duiden in een context van maakbaarheid, keuzevrijheid en criminalisering. In Eén Klap relativeert die manier van denken. Het zou ons allemaal kunnen overkomen, zolang auto’s nog niet zichzelf besturen.