Big Brother, het programma dat nooit stopt

Foto ANP

Nog een paar maanden en dan kunnen een half miljard Chinezen zien wat de rest van de wereld jaren geleden al zag.

Minstens tien mensen, opgesloten in een huis zonder contact met de buitenwereld, 24 uur per dag gevolgd door camera’s. In augustus gaat de Chinese versie (het 48e land dat meedoet) van Big Brother van start op online platform Youku Tudou – de Chinese versie van YouTube met vijfhonderd miljoen actieve gebruikers. Terwijl de Nederlandse kijker al bijna tien jaar geen Big Brother meer te zien krijgt, is het format ruim vijftien jaar na de start allerminst versleten.

Wat is Big Brother ook al weer?

Big Brother is een van de succesvolste Nederlandse formats ooit. De realityshow ging van start op Veronica op 16 september 1999, vanuit wooncontainers in Almere. Sindsdien is de basis nauwelijks veranderd.

Het programma werd ooit bedacht tijdens een brainstormmiddag in 1997. Een kleine twintig jaar later heeft het Endemol honderden miljoenen opgebracht. In 2003 zorgde Big Brother voor grofweg de helft van de ruim 900 miljoen omzet van Endemol. Nu is het aandeel van de show een stuk lager, aldus Laurens Drillich, directeur van Endemol Nederland. Big Brother is een duur programma: een seizoen kost in Nederland tussen de 3 en 7 miljoen euro, afhankelijk van de wensen van de zender. Hoe groter het tv-land, hoe hoger de kosten. De zender moet het programma bovendien volledig voorfinancieren.

Hoe valt dit blijvende succes te verklaren?

Big Brother gaat over universele thema’s die steeds nieuwe generaties aanspreken, zegt televisiewetenschapper Maarten Reesink, die een boek schreef over Big Brother. Over onderlinge persoonlijke verhoudingen en de vervaging van de grens tussen publiek en privé. Met name dat laatste wordt volgens Reesink steeds belangrijker: “In 1999 was er nog geen Facebook.”

Big Brother was het eerste programma dat internet en tv aan elkaar koppelde, waardoor kijkers 24 uur per dag betrokken konden blijven. De show maakte duidelijk wat er gebeurt als je privacy weghaalt: sommige kandidaten werden hard aangepakt, anderen werden sterren. Sinds Big Brother kan iedereen beroemd worden, ook zonder duidelijk aanwijsbaar talent. YouTube-sterren als de Nederlander Enzo Knol en de Zweedse gamer PewDiePie, populair onder jongeren, zijn daar een uitvloeisel van.

Hoe verschilt Big Brother per land?

“Wat ik mooi vind aan Big Brother”, zegt Drillich, die zelf Big Brother Mexico maakte, “is dat je de volkscultuur van een land terugziet in het programma. In de VS gaat Big Brother over de strategie om te winnen. In één uur op CBS zie je hoe de ene persoon de andere verraadt, samenspant met een derde en een vierde gebruikt.” In de Braziliaanse en Argentijnse versies gaat het volgens hem juist om relaties, vriendschap, liefde.

“De winnaar is daar ook niet per se de slimste. En de Britse versie heeft altijd iets ranzigs.”

Het idee van een huis vol onbekende mensen is inmiddels deels losgelaten. Het programma is nu een geregisseerd tv-genre dat weinig meer te maken heeft met het realistische karakter dat de term reality suggereert. De ‘gewone’ mensen die wat op de bank hangen zijn vervangen door characters, die met elkaar worden gecombineerd en opdrachten moeten doen. Kandidaten die vaak al beroemd zijn – en weten wat ‘goede televisie’ nodig heeft.

Waarom stopte de Nederlandse versie?

Drillich denkt dat de ‘te gewone’ deelnemers aan Big Brother in Nederland een van de belangrijkste oorzaken waren dat het programma hier na ‘slechts’ zes seizoenen stopte.

“Bart en Ruud waren niet heel uitgesproken deelnemers. Het programma was zo controversieel – experts stelden dat wij riskeerden dat deelnemers gek zouden worden of misschien zelfmoord zouden plegen – dat er heel voorzichtig is gecast. Dat zag je ook in Mexico.”

Een andere reden dat Big Brother in Nederland vroegtijdig stopte, is volgens Drillich dat het format nooit een ‘gewoon’ programma is geworden:

“Men bleef het zien als een groot evenement dat minstens 2 miljoen kijkers moest trekken, en niet de 700.000 die Utopia nu elke dag haalt op SBS 6. In het Verenigd Koninkrijk heeft het wel die omslag gemaakt, van het grotere Channel 4 naar het kleine Channel 5.”

Drillich gelooft maar ten dele dat Nederlandse kijkers sneller dan buitenlandse kijkers behoefte hebben aan iets nieuws.

“Kijk naar Expeditie Robinson, Wie is de Mol? en Boer Zoekt Vrouw. Formats die al jaren meegaan, maar nog steeds veel kijkers trekken. Big Brother komt ooit weer terug op de Nederlandse tv. Dat weet ik zeker.”