Piloten: voyeurisme belemmert zorgvuldig onderzoek van ramp

Voortijdig vrijgeven van informatie zou leiden tot speculatie en tunnelvisie.

Is er nog een andere verklaring dan zelfmoord mogelijk voor de vliegramp? Foto AP / Yves Malenfer

Het wordt steeds moeilijker om vol te houden dat er een andere dan de gangbare verklaring mogelijk is voor het neerstorten van vlucht 4U9525. Bijna dagelijks duikt nieuw materiaal op dat een opzettelijke crash door co-piloot Andreas Lubitz ondersteunt.

Toch zijn nog veel vragen niet beantwoord. Niet alleen over de crash, ook over de werkwijze van het onderzoeksteam en de Franse en Duitse autoriteiten. Onder Europese piloten bestaat veel onvrede over de snelheid waarmee de eerste onderzoeksresultaten naar buiten zijn gebracht. Dat is in strijd met internationale afspraken, zeggen ze, en maakt gedegen onderzoek vrijwel onmogelijk.

De allesbepalende verklaring voor de crash op dinsdagochtend 24 maart kwam erg snel. In de late avond van 25 maart publiceerde The New York Times online de primeur: Germanwings-piloot werd door zijn collega buiten de cockpit gehouden. De bron is ‘een hoge Franse militaire ambtenaar’ die betrokken is bij het onderzoek en vertelt wat er op de cockpit voice recorder te horen is.

Op donderdagochtend, binnen 48 uur na de ramp, bevestigt Brice Robin, openbaar aanklager in Marseille, het nieuws. Robin, nationaal bekend door geruchtmakende zaken over paardenvlees en matchfixing, kondigt een strafzaak aan. Hij kent geen twijfel: „Het was de bedoeling om dit vliegtuig te verwoesten.”

Ook Lufthansa-topman Carsten Spohr spreekt diezelfde middag vrijuit over Lubitz. Allen waarom Lubitz zijn opleiding zes maanden heeft onderbroken, wil hij niet zeggen. Even later wordt dat bekend: het zou om een burn-out gaan. Een paar dagen later geeft de openbaar aanklager in Düsseldorf veel medische gegevens vrij.

Vanaf donderdagochtend 26 maart was er geen ruimte meer voor andere verklaringen dan een doelbewuste actie. Des te meer ruimte was er voor onbelemmerde speculaties van artsen en psychiaters. Ook al wijzen veel signalen richting suïcide, zeggen piloten, die tunnelvisie gaat ten koste van onderzoek naar mogelijk technisch falen van het vliegtuig of mogelijke ‘incapacitation’ van Lubitz, waarbij hij om welke reden dan ook fysiek niet in staat was om te handelen.

IFALPA, ECA en VNV, de mondiale, Europese en Nederlandse pilotenorganisaties, veroordelen het ‘lekken’ van informatie van de cockpit voice recorder. Die informatie moet zorgvuldig worden geanalyseerd voordat er iets valt te concluderen, zeggen ze. IFALPA spreekt van een „sensatiezucht en voyeurisme van de ergste soort”. Volgens de ECA hebben strafrechtelijke belangen ten onrechte de veiligheidsbelangen verdrongen.

De twee onderzoeksrichtingen lijken inderdaad te botsen. Net als bij de MH17 gaat het bij Germanwings om justitie op zoek naar de dader en vervolging, en veiligheidsinstanties op zoek naar de oorzaak en lessen. Die belangen lopen niet altijd gelijk.

Onbegrijpelijk dat de informatie uit de voice recorder onmiddellijk is vrijgegeven, vinden luchtvaartexperts. De Duitse onderzoeksjournalist Tim van Beveren, gespecialiseerd in vliegveiligheid, vergelijkt het afluisteren van een cockpit voice recorder zonder context met luisteren naar de soundtrack van een film, zonder de beelden. Die context is pas sinds gisteren beschikbaar, nadat de tweede zwarte doos, de flight data recorder met vluchtgegevens, werd gevonden.

Alle informatie van de cockpit voice recorder is uit de tweede hand. Publicaties in Bild en Paris Match suggereren een letterlijke transcriptie, maar de tekst is gebaseerd op wat een onderzoeker heeft verteld. Piloten betwijfelen of alle dialoog en geluiden – bijvoorbeeld de rustige ademhaling van Lubitz – wel goed hoorbaar zijn. De A320 uit 1991, de eerste lichting van dat type, is berucht om zijn lawaaiige cockpit. En gaan de nuances in het het gedrag van Lubitz niet verloren in de vertaling?

De druk om snel conclusies te trekken en snel te handelen is groot, blijkt ook uit het nieuwe cockpitbeleid dat veel maatschappijen met onmiddellijke ingang hebben ingevoerd. Ook KLM hanteert voortaan de ‘altijd twee bemanningsleden in de cockpit’-regel. Het lijkt daadkrachtig, maar pilotenbond VNV had liever het onderzoek afgewacht. Voorzitter Steven Verhagen: „Het is allerminst zeker dat deze maatregel de veiligheid verhoogt. Het is zeer aannemelijk te maken dat ook het tegenovergestelde mogelijk is.”