High-score op de arrogantieschaal

Gehoord op Radio 1 deze week. Een belangrijke bestuurder in de bancaire wereld verweet de ABN Amro-top dat men slecht had aangevoeld wat het sentiment was in de samenleving. Grappig. Hij zei niet: dat hoort gewoon niet, zo’n beloning voor een staatsbankier. Hij zei eigenlijk, tussen de regels door: natuurlijk moeten wij als bankiers meer verdienen. Maar dan moeten we het wel zo timen en communiceren dat we geen last krijgen met het modale gepeupel.

Dubbele arrogantie: eerst de staatsbankiers die meer geld willen. En dan zo’n opperbankier die even laat weten dat hij zo’n greep in de kas veel slimmer zou hebben aangepakt. Hoe zou het zijn om met deze mensen samen te werken?

Arrogantie tref je niet alleen aan in de financiële wereld. In veel meer directiekamers wordt de buitenwereld niet echt serieus genomen. Actiegroepen, overheden, klanten, medewerkers en collega-managers. Ze worden gezien als: sukkels, melkkoeien, klapvee, bossen wortelen en loopjongens. Dat is niet best voor het bedrijf -zo meteen meer daarover- en niet goed voor de samenleving. Maar het benoemen en bestrijden van arrogantie is nog niet zo eenvoudig.

Eerst maar eens benoemen. Wat is arrogantie eigenlijk? Arrogantie is het overdrijven van je eigen superioriteit door het minachten van anderen.

Deze definitie komt van Russell Johnson, van de Michigan State University en Stanley Silverman, van de University of Akron. Samen met hun collega’s ontwikkelden zij de ‘WARS’: de Workplace Arrogance Scale. Aan de hand van 26 vragen kan worden bepaald of je met milde of ernstige arrogantie te maken hebt.

Een paar voorbeelden van de vragenlijst: wie arrogant is...

Gelooft dat hij het beter weet dan anderen, in elke situatie; Gedraagt zich anders tegenover superieuren dan tegenover medewerkers; Neemt beslissingen over anderen, zonder eerst naar hen te luisteren; Stelt zijn persoonlijk belang boven dat van de organisatie; Neemt zichzelf te serieus.

Leiders met een hoge score op de arrogantieschaal zijn niet alleen irritant. Ze veroorzaken ook slechtere prestaties, demotivatie en een lagere productiviteit in hun organisatie. Natuurlijk zijn er verwaande mensen te vinden die veel hebben bereikt. Dat is echter niet dankzij hun arrogantie, maar juist ondanks deze eigenschap.

Als arrogantie slecht is voor de zaken, dan is het in het belang van de arrogante leider zelf om het te bestrijden. Maar hoe doe je dat?

Het belangrijkste tegengif voor arrogantie is nederigheid, stellen de onderzoekers. Wanneer ben je nederig? Wanneer je eerlijk en kritisch naar jezelf kijkt en accepteert dat je onderdeel bent van iets dat groter is dan jijzelf. Dat kun je leren door training en coaching, maar dan moet je daar wel liefst vroeg mee beginnen.

En dat roept weer nieuwe vragen op: wie vertelt zo’n arrogante baas vroegtijdig dat hij iets moet veranderen? En zal hij je willen geloven? En durf je daarna nog wel alleen de parkeergarage in?

Tenslotte nog een saillante observatie. Volgens Johnson en Silverman hangt arrogantie sterk samen met een gebrek aan zelfvertrouwen, met een lagere intelligentie en met de neiging jezelf te willen bewijzen in plaats van te leren.

Arrogantie is eigenlijk een vorm van zelfverdediging voor bange mensen, zou je kunnen zeggen. Zelfverdediging tegen de beangstigende waarheid dat jij ook maar een gewoon mens bent. Net zo’n modale sukkel, net zo’n bos wortelen als de rest.