Fotografe onthult Nederlandse vergeldingsactie op Java in 1949

Nagelaten verslag dorpssecretaris was nog niet bekend.

Nederlandse marinier Leen Teeken

Nederlandse mariniers zouden bij vergeldingsacties, uitgevoerd op 24 juli 1949, circa zestig Javaanse burgers hebben gedood en ruim vijftig huizen in brand gestoken. Dit komt naar voren in aantekeningen van een dorpssecretaris en getuigenissen van dorpsbewoners, opgespoord door de Nederlandse fotografe Marjolein van Pagee.

Dit incident is tot dusver nergens beschreven in studies over het Nederlandse militaire optreden tegen Indonesische strijders voor onafhankelijkheid in die jaren. Bekend is wel dat een dag eerder, op 23 juli 1949, vier mariniers en een Chinese spion zijn omgekomen.

Onder leiding van marinier Leen Teeken was een eenheid er onvoorbereid en te licht bewapend op uitgetrokken, met tien mariniers en een Chinees. Nabij het dorp Prambon Wetan op Oost-Java liepen zij in een hinderlaag van Indonesische strijders. Zes Nederlandse mariniers werden krijgsgevangen gemaakt en twee maanden vastgehouden.

Bij een recent bezoek van fotografe Marjolein van Pagee aan het dorp Prambon Wetan kreeg ze een schrift in handen dat een secretaris van het dorp heeft nagelaten. Daarin deed hij gedetailleerd verslag van het Nederlandse militaire optreden tijdens de onafhankelijkheidsoorlog. Hij stelde onder andere een lijst samen van Indonesische slachtoffers en hij tekende plattegronden van de gevechtshandelingen.

Niet bekend is in wiens opdracht en onder wiens verantwoordelijkheid de vergeldingsactie in juli 1949 zou zijn uitgevoerd.

Correcties en aanvullingen

Leen Teeken

In NRC Handelsblad van 4 april jongstleden stond op pagina 2 een foto van de Nederlandse marinier Leen Teeken.

In het bijbehorend bericht werd beschreven hoe onder zijn leiding in 1949 een militaire missie werd uitgevoerd in het dorp Prambon Wetan op Oost-Java.

De missie werd omschreven als „onvoorbereid en te licht bewapend”. De tien mariniers en Chinese tolk liepen in een Indonesische hinderlaag, waarbij vier mariniers – onder wie Teeken – en de tolk omkwamen. Zes militairen werden gevangen genomen. Door de foto van Teeken en de verwijzing naar de slechte voorbereiding van de missie, wekte het artikel de indruk dat Teeken persoonlijk verantwoordelijk was voor de dood en gevangenneming van de betrokken mariniers.

Dit staat echter niet feitelijk vast. Er zijn tot nu toe geen officiële verklaringen die verband leggen met de verantwoordelijkheid van Teeken, zoals een van de destijds gevangen genomen mariniers wel deed in de krant van 4 april.