Column

Zie de Arabische Lente: de stabiliteit van dictaturen was een illusie

Samenwerken met dictaturen is van alle tijden, weet Ilja Leonard Pfeijffer. Maar Halbe Zijlstra vergist zich in de manier waarop hij dictators omarmt.

Buitenlands beleid en moraal gaan vaak lastig samen. Anders dan individuen zijn staten abstracte entiteiten die hun bestaansrecht eraan ontlenen dat zij de belangen behartigen van het eigen volk.

Zij zijn van nature defensief ingesteld. Zij zijn, nog minder dan individuen, geneigd tot altruïsme. In de verhoudingen met andere staten, waarbij geen enkele invloed kan worden uitgeoefend op interne aangelegenheden, staat het eigenbelang bijna per definitie voorop.

Wanneer moraal en idealen worden beleden in het buitenlandse beleid dienen die bijna altijd als dekmantel voor uitbreiding van macht en invloedsferen. Dat is letterlijk al zo oud als de weg naar Rome. Het op papier verheven ideaal van de Pax Romana was een excuus om het grondgebied van omringende landen te bezetten. Een aantal eeuwen eerder maakte Athene zich sterk voor het ideaal van de democratie voor de Grieken in andere stadsstaten, om onder het mom van de vrijheid haar macht en invloed te consolideren en uit te breiden.

De Verenigde Staten hebben deze strategie gekopieerd tijdens de Koude Oorlog. Wanneer wij Hollanders de wereld over vliegen met het opgeheven vingertje dat

wijst op hogere waarden, als vrijheid en democratie, denken we in eerste instantie aan een groeiende afzetmarkt van vrije en koopkrachtige consumenten.

Wanneer fractievoorzitter Halbe Zijlstra van de VVD voorstelt voortaan gewoon maar zaken te doen met dictators als ons dat beter uitkomt en om minder zwaar te tillen aan de mensenrechten, dan zegt hij in feite niets nieuws. Het zou hypocriet zijn te veronderstellen dat zijn voorstel een drastische koerswijziging impliceert.

Maar zijn voorbeeld is verkeerd. In zijn pleidooi voor onverlicht eigenbelang refereert hij aan de totale mislukking van wat we ooit de Arabische Lente noemden. Halbe Zijlstra heeft heimwee naar de stabiliteit die heerste in Libië en Egypte onder Gaddafi en Mubarak. Met hen konden we tenminste zaken doen, maar omdat we zo nodig de opstandelingen wilden steunen in hun streven naar democratie zitten we nu met de chaos en een onbeheersbare vluchtelingenstroom. Zo denkt Halbe Zijlstra.

Maar de zogenaamde Arabische Lente heeft juist aangetoond dat de stabiliteit van die dictaturen een illusie was. De opstand kwam van binnenuit en werd gevoed door de onoplosbare problemen die het autocratische bewind had gecreëerd, waaronder met name de enorme jeugdwerkloosheid.

Dat we besloten de opstandelingen in Libië een handje te helpen met militaire middelen was een keuze die volledig was gebaseerd op eigenbelang. Ze waren aan de winnende hand. Door ze bij te staan om het laatste zetje te geven, wilden we hen aan ons verplichten. We hebben toen precies gedaan wat Halbe Zijlstra nu wil. Dat het is uitgelopen op een chaos komt doordat we niet genoeg hebben gedaan en geen regering hebben geïnstalleerd die haar verplichtingen jegens ons kan inlossen.