Kijken: de Naardense uitvoering van de Matthäus Passion

Het is een jaarlijks terugkerende traditie voor de liefhebber van klassieke muziek: voor Pasen een uitvoering van Bachs meesterwerk de Matthäus Passion te bezoeken. Vanaf vandaag, Goede Vrijdag, is de Mattheüs zoals die in de Grote Kerk in Naarden door de Nederlandse Bachvereniging wordt uitgevoerd te zien op de website AllofBach.com.

Het is een jaarlijks terugkerende traditie voor de liefhebber van klassieke muziek: voor Pasen een uitvoering van Bachs meesterwerk de Matthäus Passion te bezoeken. In deze compositie vertelt de meester van de barok het verhaal van het lijden en sterven van Jezus, zoals dat door Matteüs in zijn evangelie te boek werd gesteld. Vanaf vandaag, Goede Vrijdag, is de Mattheüs zoals die in de Grote Kerk in Naarden door de Nederlandse Bachvereniging wordt uitgevoerd te zien op de website AllofBach.com.

Op de webpagina plaatst de Bachvereniging elke vrijdag een nieuwe video-opname van een werk van Bach. De beeldregie van Lukas van Woerkum zorgt ervoor dat je thuis in detail ziet bij wat je in Naarden alleen maar hoort. Alles is van de betoverende openingsklanken van Kommt, ihr Töchter, helft mir klagen tot het gruwelijke einde 2,5 uur later loepzuiver te beluisteren.

Groeiend fenomeen

Maken veel mensen zich zorgen om de teruglopende aandacht voor klassieke muziek, het enthousiasme voor de Matthäus lijkt jaar na jaar te groeien. Duizenden mensen bezoeken de honderden uitvoeringen die iedere Paasperiode ten gehore worden gebracht. Er kan met recht van een heuse Matthäus-industrie gesproken worden.

En dat terwijl de compositie bijna aan de vergetelheid zou zijn prijsgegeven. Johann Sebastian Bach (1685 - 1750) schreef het werk waarschijnlijk in 1727 en voerde hem zelf uit op Goede Vrijdag twee jaar later in de Thomaskirche in Leipzig, waar hij kapelmeester was. Na zijn dood werd Matthäus vergeten. Een volle eeuw na die eerste uitvoering herontdekte Felix Mendelssohn de compositie, waarmee de jaarlijkse Matthäus-traditie was geboren.

Nederland

Het fenomeen waaide in 1899 over naar Nederland. Onder leiding van de beroemde dirigent Willem Mengelberg voerde het Concertgebouw Orkest en Amsterdams Toonkunstkoor toen de Matthäus uit. Het was een daverend succes, want ruim een eeuw later lopen nog steeds iedere Pasen duizenden Nederlanders warm voor het muzikale meesterwerk.

De Nederlandse Bachvereniging bood vanaf 1922 een kleinschaligere en meer kerkelijke ‘authentieke’ tegenhanger van de zware Mengelberg-stijl. Hun uitvoeringen in Naarden groeiden uit tot heuse society-evenementen, jaarlijks bijgewoond door het kabinet. En nu dus ook vanuit huis door eenieder die inlogt op AllofBach.com.

Hoogtepunten

Hoogtepunten zijn moeilijk aan te wijzen, benadrukt NRC-redacteur Merlijn Kerkhof, want werkelijk álles aan de Matthäus Passion is goed. Voor mensen die jaar in jaar uit een uitvoering bezoeken is vaak de aria Erbarme Dich, voor alt en soloviool, het hoogtepunt. Kerkhof:

Erbarme dich is een smeekbede. De aria gaat over schuld, over berouw. Maar wat maakt het zo goed? Het ritme, die dalende baslijn, geplukte cellotonen. Die meditatieve vioolsolo, met motiefjes die op verschillende toonhoogten worden herhaald. Repetitio én variatio. En dan de stem die erin komt en, sorry voor het cliché, door de ziel snijdt.”

Maar de Matthäus heeft natuurlijk nog zo veel meer te bieden. Kerkhof:

“Wie liever iets krachtigers heeft, luistert naar de aria Gebt mir meinen Jesum wieder. Een ander zweert bij het prachtige openingskoor, Kommt ihr Töchter, helft mir klagen, of bij die een tikkeltje zoete dansaria Mache dich mein Herze rein. Zie het daarbij maar eens droog te houden. Persoonlijke favoriet dan: dat stukje voor het slotkoor waarin afscheid wordt genomen van Jezus: Nun ist der Herr zur Ruh gebracht. Mein Jesu, gute Nacht! Ongelooflijk mooi.”

Bekijk hier de uitvoering in de Grote Kerk van Naarden van de Nederlandse Bachvereniging en het Kampen Boys Choir, onder leiding van dirigent Jos van Veldhoven.

Lees ook van NRC:

  • Delen we de Passie weer? (€)
  • Wat moet je weten over Bachs Matthäus? (€)
  • De Matthäus als minipelgrimage, Pasen als beloning (€)