Blijdschap, hoop, ongeloof, en bezorgdheid

De Iraanse minister Zarif werd in Teheran met gejuich onthaald. In Israël zijn ook linkse politici kritisch. Republikeinen in de VS blijven negatief. Bill O’Reilly van Fox News gaf onverwacht steun.

Iran

Blijdschap, hoop en ongeloof. Die emoties vochten gisteren om voorrang in Iran na het principeakkoord over het nucleaire programma. Blijdschap dat de verstikkende sancties, die de Iraanse economie in crisis hebben gestort, zullen worden opgeheven. Hoop dat dit de opmaat vormt tot verdere toenadering tot het Westen. Ongeloof dat het echt zover zal komen. Het akkoord is immers nog niet definitief en de Iraniërs zijn vaker teleurgesteld.

In Teheran gingen groepjes mensen gisteravond de straat op om de deal te vieren. Bijvoorbeeld voor het ministerie van Buitenlandse Zaken in Teheran, waar mensen klapten en zongen ter ere van de Iraanse onderhandelaars. Auto’s reden toeterend door de straten met de vlag uit het raam.

Maar de meeste mensen zaten thuis voor de televisie naar de aankondiging van het akkoord te kijken. De toespraak van president Obama werd zelfs in zijn geheel uitgezonden – een unicum in Iran. Talloze Iraniërs zetten foto’s van dat historische televisiebeeld op Twitter.

Het onderhandelingsteam, onder leiding van minister van Buitenlandse Zaken Mohammed Javad Zarif, werd vanochtend hartelijk ontvangen op het vliegveld van Teheran. Zarif lachte en zwaaide uit het dakraam van zijn auto naar de tientallen mensen die hem en zijn team hadden opgewacht. In een korte reactie bedankte Zarif de Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei voor „zijn uitstekende ondersteuning van het onderhandelingsteam”. Khamenei heeft uiteindelijk het laatste woord over de nucleaire kwestie.

De afgelopen maanden heeft Khamenei vaak zijn vertrouwen uitgesproken in het onderhandelingsteam, waarmee hij de machtige hardliners in de politiek en de Republikeinse Garde koest heeft gehouden. Wel zei hij dat alle sancties in één keer moeten worden opgeheven. Toch zijn de onderhandelaars ermee akkoord gegaan dat het gefaseerd gebeurt, en dat de sancties weer kunnen worden ingevoerd als Iran zich niet aan de afspraken houdt. De grote vraag is nu hoe de hardliners op de deal zullen reageren.

Israël

Israëlische politici van links tot rechts zijn weinig enthousiast over het raamwerk dat gisteren is afgesproken. Volgens premier Netanyahu, die al vaak zijn verzet tegen een overeenkomst heeft uitgesproken, „plaveit” de deal voor Iran het pad naar een kernwapen. Ook de ultrarechtse Naftali Bennett is negatief: volgens hem hebben de wereldleiders de nucleaire plannen van Iran een „koosjer stempel” gegeven.

Maar ook linksere politici zijn ongerust. Centrumpoliticus Yair Lapid, geen vriend van Netanyahu, betwijfelt of de deal verhindert dat Iran aan atoomwapens kan komen. En Amir Peretz van het centrum-linkse Zionistische Kamp vindt dat de overeenkomst tot „bezorgdheid” zou moeten leiden in Israël.

Het debat over de nucleaire activiteiten van Iran is in Israël onlosmakelijk verbonden met existentiële angst. Iran heeft herhaaldelijk gezegd dat het aartsvijand Israël van de kaart wil vegen. Toch denken veel experts dat als Iran inderdaad een atoombom zou hebben het die niet zo snel op Tel Aviv zal gooien, omdat Israël – zelf een atoomnatie – en zijn bondgenoten dan hard zullen terugslaan.

Een andere optie zou zijn dat Israël een preventieve aanval uitvoert op Iran. „Deal of geen deal: Israël zal doen wat nodig is om zichzelf en zijn burgers te beschermen”, zei Bennett omineus. Maar premier Netanyahu geldt als voorzichtiger dan zijn rechtse geestverwant.

Verenigde Staten

In Washington is wisselend gereageerd op het principeakkoord. Progressieve politici, experts en journalisten waren blij verbaasd hoe stevig en gedetailleerd de deal was. Doordat de onderhandelingen de afgelopen dagen zo moeizaam verliepen, verwachtten velen een vage verklaring.

Harry Reid, leider van de Democraten in de Senaat, was „behoedzaam optimistisch” over de deal. „We moeten altijd waakzaam zijn in het voorkomen dat Iran een kernwapen krijgt. Er is geen twijfel mogelijk dat deze diplomatieke oplossing veel beter is dan de alternatieven”, zei Reid in een verklaring.

Tegelijkertijd waren er tekenen van de harde politieke strijd die gaat uitgebreken over het principeakkoord. Vooral de termijn voor de meeste toezeggingen van Iran over zijn nucleaire programma, die tien tot vijftien jaar gelden, zullen naar verwachting op kritiek kunnen rekenen.

Obama kan felle tegenstand tegemoet zien, vooral van de Republikeinen, die zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden controleren, en die hebben gezworen de deal te zullen torpederen. De Republikeinse senator Mark Kirk, tegenstander van de deal en voorstander van zwaardere sancties tegen Iran, zei dat voormalig Brits premier Neville Chamberlain „een betere deal kreeg van Adolf Hitler” bij het verdrag van München in 1938.

Vanwege de felle tegenstand overweegt Obama om de deal niet voor te leggen aan het Congres. Hij riep Congresleden gisteren op hun mening te herzien. De Republikeinen werken aan een wet die Obama moet dwingen een akkoord toch aan het Congres voor te leggen. De wet, die nog door de Senaat moet, heeft ook de steun van sommige Democraten.

Onverwachte steun voor het akkoord kwam van Bill O’Reilly, presentator van het programma The O’Reilly Factor op Fox News Channel en fel criticus van het Amerikaanse buitenlandbeleid. Vlak na de persconferentie van Obama zei O’Reilly in zijn show dat hij de deal een kans wilde geven. „Je wil geen oorlog met Iran. Je wil dat land niet bombarderen, omdat de wereld dan in vuur en vlam staat. Als je op een fatsoenlijke manier overeenstemming kan bereiken, probeer dat dan.”