Almachtsfantasieën? Gooi het in de groep

Illustratie Marian Kamensky

Met Pasen vult de opinieredactie een bijlage met brieven van lezers die zich voor even dictator mogen wanen. Schrijver P.F. Thomése leidt hun decreten in met een waarschuwing: “Wie in de ban van de ring geraakt, stort de hele wereld in het verderf. Almacht is de boze droom die nooit mag uitkomen.”

P.F. Thomése besluit zijn essay als volgt:

“Ieder kind weet hoe moeilijk het is om iets wat in jouw handen ligt niet kapot te maken. Knijpen, knijpen, tot het knakt. Gewoon omdat het kan. Each man kills the thing he loves. Daar is nu eenmaal niets tegen te doen. Doorgaan tot het kapot gaat.

Tenzij iets of iemand je weerhoudt. Beschaving is het afstand doen van almacht. Het begint met de erkenning van de ander. Een ander worden, daar begint elke opvoeding mee. En elke opvoeding is een initiatie. De inwijding van de ander die je gaat zijn. In de literatuur wordt die rol vervuld door het personage. Het personage is de ander die je zelf bent. En tegelijk is het de ik die je niet bent. Je bent het en je bent het niet. In die ambiguïteit wordt het mogelijk met jezelf om te gaan. Stel dat je helemaal jezelf bent en niet anders dan dat. Dan kun je jezelf niet zien. Dan kun je jezelf ook nooit leren kennen.

Dat is de makke van de almachtige: hij ziet zichzelf niet. Pas als hij ergens tegenaan botst, ontdekt hij zijn begrenzing. Een almachtige gaat net zolang door totdat hij op zijn grenzen stuit. Alleen door te verbieden en te vernietigen merkt hij dat hij bestaat. En dan nog ziet hij zichzelf niet, ziet hij enkel wat hij vernietigd heeft.

Vandaar dat God, de almachtigste der almachtigen, zich uit de wereld heeft teruggetrokken. Want wie almachtig is, vernietigt uiteindelijk zichzelf. God liever dan ik. Zo ploeteren wij voort. Onmacht is ons lot, falen is ons loon – en onderwijl dromen wij stukje bij beetje ons leven bij elkaar.”

Lees het complete essay ‘Waarom wij geen God zijn’ (€)

Wat doet deze tekst met u? Bent u een democraat in hart en nieren of droomt u er weleens van de wereld aan u te onderwerpen? Deel uw ervaringen met almachtsfantasieën en reageer op anderen.