Russische ex-officier op MH17-tapes te horen

Enkele geluidsfragmenten die deze week werden vrijgegeven in het MH17-onderzoek staan al langer online. Ongecensureerd. Een hoge Russische oud-officier is mogelijk een sleutelfiguur.

Brokstukken in het gebied waar MH17 vermoedelijk door een raketaanval is neergestort in Oekraïne. Foto PIERRE CROM/ANP

Een van de personen die volgens het Nederlandse Openbaar Ministerie mogelijk betrokken waren bij het neerhalen van MH17, is door Oekraïne herkend als een Russische inlichtingenofficier. Het is de eerste concrete aanwijzing dat de Nederlandse justitie rekening houdt met betrokkenheid van hoge Russische (ex-)militairen.

Het OM publiceerde maandag vier afgeluisterde telefoongesprekken rondom de crash. Daarbij maakte het OM niet bekend wie de bellers zijn, maar stelde in een toelichting dat het ging om gesprekken tussen „separatisten”. Hoofdofficier Fred Westerbeke sprak maandag van „authentieke opnames”, die „uit-en-te-na zijn onderzocht”.

Nu blijkt dat een van de tapgesprekken al vlak na de ramp naar buiten is gebracht door de Oekraïense geheime dienst SBOe. Daarin wordt een van de bellers als Sergej Nikolajevitsj Petrovski geïdentificeerd, een officier van de Russische militaire inlichtingendienst GROe. In interviews vertelde ‘Chmoeri’ – zoals Petrovski zich laat noemen – dat hij in april 2014 is afgezwaaid met de rang van generaal-majoor. Meteen nadat hij het leger had verlaten, sloot Petrovski zich aan bij de Russische rebellenleider Igor Girkin, alias Strelkov.

Ten tijde van de vliegramp was Petrovski inlichtingenofficier en plaatsvervanger van Strelkov in Donetsk. In het geluidsfragment van de SBOe is te horen hoe Petrovski’s gesprekspartner hem begroet met ‘Nikolajevitsj’. In de versie van het Nederlandse OM is dit weggepiept. Volgens het Landelijk Parket zijn de namen onherkenbaar gemaakt vanwege de veiligheid van de personen op de opnames, hoewel deze al op internet te vinden zijn.

Ja, ja, ja, een Boek

Uit het tapgesprek blijkt dat Petrovski mogelijk een sleutelfiguur is in het strafrechtelijk onderzoek. Zo regelde de ex-officier het transport van een Boek-raketsysteem richting het front. „Hij hoeft niet worden verstopt, hij gaat meteen daarheen”, zegt Petrovski tegen zijn gesprekspartner ‘Boerjat’. Petrovski bedient zich van verhullend taalgebruik – „Is het wat ik denk?” – maar Boerjat is minder voorzichtig: „Ja, ja, ja, een Boek.” Het Landelijk Parket liet eerder weten dat er veel aanwijzingen zijn dat MH17 is neergeschoten met een Boek-raket.

Op YouTube zijn ook andere geluidsfragmenten van Petrovski te vinden, die door SBOe online zijn gezet. De vermoedelijke inlichtingenofficier lijkt  bovendien ook de man die aan het woord is in twee nieuwe tapgesprekken, die het OM maandag naar buiten bracht.

Uit die gesprekken blijkt dat de Boek-raket na de vliegramp naar Rusland is vervoerd door een groep mannen onder leiding van iemand met de bijnaam ‘Bibliotekar’ (Bibliothecaris in het Russisch).

Het opduiken van Russische ex-militairen in Oekraïne past in een patroon. Ook Strelkov was naar eigen zeggen inlichtingenofficier. Moskou maakt er geen geheim van dat er ‘vrijwilligers’ meevechten met de opstandelingen in Oekraïne, maar ontkent dat de Russische strijdkrachten betrokken zijn bij het conflict – ondanks groeiend bewijs van het tegendeel.

Of was het een straaljager?

Nederland heeft de leiding over het Joint Investigation Team (JIT), een internationale onderzoeksgroep. Vanwege de gespannen verhoudingen met Rusland ligt het onderzoek uiterst gevoelig. Moskou ontkent dat het betrokken is bij de vliegramp, en stelt dat MH17 waarschijnlijk is neergeschoten door een Oekraïense straaljager. Dit scenario, zo benadrukt het Landelijk Parket, wordt nog steeds onderzocht. Nederland heeft Rusland inmiddels in een rechtshulpverzoek gevraagd om informatie. Binnenkort hoopt onderzoeksleider Fred Westerbeke af te reizen naar Moskou om Russische bewijzen rondom de vliegramp te kunnen inzien.

Het OM wilde gisteren niet ingaan op de zaak. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken was gisteren niet in staat om te reageren. Russische media, die gecontroleerd worden door de overheid, meldden eerder dat de tapgesprekken van de SBOe zijn ‘vervalst’.