Praten over atoombom – tot in de ochtend

Principeakkoord met Westen blijft in nachtelijk beraad nog buiten bereik.

„We bewegen”, zei de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Javad Zarif vanochtend na zware nachtelijke plenaire en bilaterale onderhandelingen met zijn Amerikaanse ambtgenoot John Kerry en andere vertegenwoordigers van de zogeheten P5+1. Dat gebeurde in het Beau Rivage hotel in Lausanne. Maar het nagestreefde principeakkoord over het omstreden Iraanse nucleaire programma was nog steeds buiten bereik toen ministers, diplomaten en experts vanochtend om zes uur, na achtenhalf uur praten, uit elkaar gingen voor een paar uur slaap. „Dat was werkelijk een allnighter”, twitterde Kerry’s woordvoerder in Lausanne, Marie Harf. „Onderhandelingen stopten zojuist. Worden over enkele uren hervat.”

De Franse minister van Buitenlandse Zaken Laurent Fabius, terug in Lausanne na een kort bezoek aan Parijs, zei dat „we een paar meters van de finish zijn. Maar we zijn ons goed bewust dat de laatste meters de zwaarste zijn.” Fabius suggereerde dat met name de Iraanse zijde moet toegeven. Later werd gemeld dat er nieuwe Iraanse voorstellen op tafel liggen over een van de moeilijkste kwesties, de opheffing van VN-sancties, wat Iran eist, dan wel opschorting ervan.

Acht dagen onderhandelen

Het principeakkoord had vóór 1 april een feit moeten zijn, waarna er tot 1 juli tijd zou zijn voor onderhandelingen over de details. Dat alle partijen (VS, Rusland, China, Verenigd Koninkrijk en Frankrijk plus Duitsland en Iran) bereid zijn na de deadline door te praten, geeft wel aan hoezeer ze een akkoord wensen en hoe dichtbij ze zijn. Niet eerder is Kerry zo lang onafgebroken – vandaag de achtste dag – op één plaats over één kwestie aan het onderhandelen geweest. De Russische minister Lavrov, die eerder zei „niet te worden betaald om optimistisch te zijn”, was dat gisteren juist wél: er was „voldoende overeenstemming bereikt over alle belangrijke onderdelen” om dat schriftelijk vast te leggen.

Het belangrijkste doel van de onderhandelingen is de wereld te vrijwaren van een Iraanse atoombom. De huidige onderhandelingsronde begon in oktober 2013, na de verkiezing van de pragmatische Hassan Rohani tot Iraans president, en leidde een ruime maand later tot een interim-akkoord. Teheran bevroor een deel van zijn nucleaire activiteiten in ruil voor een zekere verlichting van de zware economische sancties tegen Iran. Nu is het tijd voor de grote stappen.

Verscherpt inspectieregime

Overeengekomen is al dat Iran zijn uraniumverrijkingsprogramma aan banden legt – maar niet beëindigt, zoals eerst werd geëist – en dat er een verscherpt inspectieregime komt. Of een oplossing is gevonden voor de voorraad (laag)verrijkt uranium die Teheran de afgelopen jaren heeft geproduceerd, is niet duidelijk. Het grootste probleem was de afgelopen dagen voorzover bekend de tegenprestatie: opheffing van een belangrijk deel van de sancties die de Iraanse economie verlammen. Iran eiste onvoorwaardelijke intrekking in ruil voor zijn onomkeerbare concessies, maar de VS en de Europese deelnemers wilden niet verdergaan dan opschorting. Zo kunnen immers in geval van Iraanse schendingen sancties weer moeiteloos worden toegepast. China en Rusland hellen naar de Iraanse positie: zo kunnen ze met hun vetorecht in de VN-Veiligheidsraad invloed uitoefenen. Ook over de toekomst van Iraans nucleair onderzoek zou nog geen overeenstemming zijn.

Intussen zette de Israëlische premier Benjamin Netanyahu zijn offensief voort tegen wat hij consequent „een slecht akkoord” noemt. Gisteren onderstreepte hij eens temeer dat elke concessie aan Iran de regionale stabiliteit en Israëls veiligheid bedreigt.