Politie kan misdaad zien aankomen

Politieanalist

De politie kijkt al mee via 100.000 camera’s en ze weet door sensoren en databanken straks nog veel meer.

Foto ANP

Ze kreeg de schrik van haar leven. Op de terugweg uit Rotterdam, waar ze met haar poedel naar het dierenziekenhuis was geweest, werd ze op de snelweg klemgereden. Een auto voor haar, naast haar en achter haar. Ze werd naar de vluchtstrook gedwongen en moest flink op de rem. Ze was ‘ingeboxt’, zoals ze dat bij de politie noemen. Maar de auto’s waren niet herkenbaar als politiewagens. De vrouw wist dus niet wat haar overkwam. ‘Het systeem’, had haar aangewezen als drugsrunner. En dus werd ze aan de kant gezet en gecontroleerd. De agenten hadden snel door dat ze een fout hadden gemaakt, maar dat maakte de schrik er niet minder om. Later kreeg ze bloemen toegestuurd met een excuusbriefje.

De politie probeert criminaliteit steeds vaker met computermodellen te ‘voorspellen’. En daar ondervond deze mevrouw de nadelen van. „Er zitten inderdaad schaduwkanten aan”, zegt Rutger Rienks, afdelingshoofd business intelligence bij de politie. Deze week verschijnt zijn boek Predictive policing, kansen voor een veiligere toekomst. Rienks verwacht dat de politie aan de vooravond staat van de doorbraak van ‘voorspellend politiewerk’.

Wat ging er mis bij die mevrouw?

Rienks: „Ze had net een tweedehands auto gekocht die daarvoor van een drugsrunner was geweest. Ze was vanuit Maastricht naar Rotterdam gereden en vervolgens al snel weer terug naar Maastricht. Net als een bende drugsrunners vaak deed. De combinatie van kenteken en reispatroon zorgde ervoor dat een systeem van kentekencamera’s haar als drugsrunner aanwees. Erg vervelend natuurlijk, maar bij dezelfde politieactie werd op basis van dit systeem ook een taxi aangehouden. Dat doen agenten normaal ook niet zo snel. In die taxi bleek bijna twee kilo harddrugs te worden vervoerd.”

De politie die criminaliteit kan voorspellen? Dat klinkt futuristisch.

„Er zijn al diverse systemen waarmee dit gebeurt. In Amsterdam en andere Nederlandse steden wordt gewerkt met het Criminaliteits Anticipatie Systeem. De resultaten zijn goed en het is de bedoeling om dit systeem in heel Nederland in te voeren. In de VS gebeurt dit onder de naam ‘PredPol’ al langer.”

Zijn er meer voorbeelden?

„De helikopters van de luchtvaartpolitie vliegen routes op basis van een vergelijkbaar systeem, waardoor ze 20 tot 50 procent vaker op tijd aanwezig zijn om te assisteren bij opsporing van overvallers en inbrekers.

„Auto’s van criminelen worden soms voorzien van een baken waarmee ze op afstand kunnen worden gevolgd. Kentekencamera’s langs de weg helpen daarbij. Op het moment dat twee auto’s van criminelen elkaar naderen kan bij de politie een signaal afgaan, omdat er mogelijk een criminele ontmoeting gaat aankomen. In het computersysteem zijn bekende criminele ontmoetingsplaatsen ingevoerd, waardoor het ook mogelijk wordt te bepalen waar een drugsdeal waarschijnlijk zal plaatsvinden.

„Op individueel niveau wordt met een methode als ProKid al voorspeld welke kinderen tot 12 jaar de grootste kans maken om uit te groeien tot crimineel. Daarin wordt gedrag meegenomen als spijbelen en rondhangen op straat, maar het is ook bekend dat kinderen die getuige of slachtoffer waren van seksueel misbruik een groter risico lopen op het vertonen van crimineel gedrag.”

U stelt dat de grote doorbraak nog moet komen. Wat kunnen we verwachten?

„Dat is natuurlijk heel moeilijk te zeggen. Het is wel duidelijk dat de politie door steeds meer sensoren en databases beter in staat zal zijn om patronen te herkennen en voorspellingen over criminaliteit te doen.”

Waar denkt u concreet aan?

„We kennen nu al min of meer landelijk dekkende sensornetwerken, zoals kentekencamera’s langs snelwegen en beveiligingscamera’s op straat en in winkels. In Nederland zijn meer dan 100.000 camera’s aangesloten op het politiesysteem LiveView. Als ergens iets gebeurt, bijvoorbeeld een overval, kan de politie live meekijken. Door de opkomst van nieuwe technologieën neemt het waarnemingsvermogen van de politie alleen maar verder toe. Auto’s worden bijvoorbeeld vaker voorzien van sensoren waardoor ze op afstand zijn te volgen en straks wellicht ook te stoppen. Dat levert allemaal gegevens op, bijvoorbeeld bewegingspatronen. Zo weten we nu al, met behulp van kentekencamera’s en een lijst van gestolen voertuigen, op welke dagen en uren ergens de meeste gestolen auto’s voorbij komen. Dat leidt tot meer succes bij controles.

„Misschien wordt het straks met camera’s, gekoppeld zoals bij LiveView, mogelijk in een groep mensen automatisch gezichten te herkennen. Als er in een winkelstraat bekende zakkenrollers opduiken, kan de politie hen in de gaten houden.”

U schrijft in uw boek dat de „fijnmazigheid van het waarnemingsinstrumentarium van de politie alleen maar zal uitbreiden”, wat „pre-cherche” mogelijk maakt. Wordt de politie een soort Big Brother?

„Alles wat de politie doet, moet natuurlijk binnen de kaders van de wet vallen. Willen we onze veiligheid maximaal uitbuiten, dan zullen we een stuk privacy moeten opgeven. In het democratische proces moet worden bepaald hoeveel precies.”