‘Kijk naar wat allemaal mogelijk is, onderzóék het’

André Kuipers, ruimtevaarder, woont aan de dijk langs het Markermeer. Met onder meer Katja Schuurman en Jort Kelder schaart hij zich in een YouTube-filmpje achter de critici.

‘De dijk die van Hoorn naar Amsterdam kronkelt is de oudste én de mooiste dijk van Nederland. Deze dijk ligt er al 800 jaar, aangelegd toen dit nog de Zuiderzee was. Het is cultureel erfgoed. Daarom moet je kijken of het op een minder belastende manier aangepakt kan worden. Want natuurlijk zijn wij ook voor veiligheid. Maar met de plannen die er nu liggen zullen het uiterlijk van de dijk en zijn omgeving op veel plaatsen drastisch en voorgoed veranderen. Dat is nooit meer terug te draaien.

Nu is het een meer, en wordt het land erachter al beschermd door de dijk Enkhuizen-Lelystad; en daarachter ligt weer de Afsluitdijk, die binnenkort vernieuwd wordt.

Wat mij opvalt is dat het allemaal opeens zo snel moet. Er is haast. Maar waarom? Neem de tijd om hierin uiterst zorgvuldig te handelen.

Maak geen beleid gebaseerd op oude gegevens, want dat is wat nu gebeurt: de afkeuring van de dijk dateert alweer uit 2006. Met de laatste meetgegevens, de laatste technieken, de laatste inzichten én normeringen moet je beleid maken. Zo blijkt de dijk na nieuw onderzoek veel sterker te zijn dan waar men eerder vanuit ging. Ook blijkt uit satellietfoto’s dat de dijk de afgelopen twintig jaar stabiel op zijn plek is blijven liggen. De conditie van de dijk is veel beter dan wat tot nu toe werd gesuggereerd.

Kijk ook naar nieuwe ontwikkelingen, zoals dijkankers, waarmee je de dijk verankert aan de ondergrond; of een nieuw dijkmonitoringsysteem, waarmee je met een drainagepijp het waterpeil in de dijk kunt reguleren. Wat is er allemaal mogelijk? Onderzóék het.

Over die normering gesproken: het gaat om een situatie die zich theoretisch eens in de 10.000 jaar zou kunnen voordoen. Om te beginnen moet het eerst weken achter elkaar hard regenen waardoor een enorme hoeveelheid water in het IJsselmeer stroomt, die dan overloopt in het Markermeer. Gelijktijdig moet er een langdurige noordwesterstorm zijn, waardoor het water niet kan worden afgevoerd via de Afsluitdijk, direct gevolgd door een storm van windkracht 9 uit het oosten, die het water wekenlang tegen de dijk aan duwt; een storm die nota bene niet eens in de statistieken van het KNMI vóórkomt. Dat is een wel zéér onwaarschijnlijke reeks gebeurtenissen. Je kunt niet alle denkbare scenario’s ondervangen; er kan bij wijze van spreken ook een brok steen uit de ruimte op de dijk vallen.

Cultureel erfgoed

„Het tweede punt van de oplossing ligt in het verhogen van de afvoercapaciteit naar de Waddenzee, middels extra en grotere pompen bij de Afsluitdijk, waarvan er in 2017 tóch al een aantal geplaatst gaat worden. Het Hoogheemraadschap zegt: die zijn voor heel iets anders bedacht, namelijk voor de stijging van de zeespiegel. Maar extra pompcapaciteit kan ook dienen als alternatief voor het versterken van die dijken. Maar dát kost geld: 1 à 1,5 miljard, tegen 300 à 600 miljoen voor dit stukje dijk, heb ik me laten vertellen. Al moet ik dat laatste nog zien: de dijk tussen Enkhuizen en Hoorn, die ze al aangepakt hebben, viel tweeënhalf keer duurder uit dan begroot. Bovendien: na dit traject komen er nog héél veel kilometers dijk bij die óók versterkt moeten worden; die kosten hoef je dan ook niet meer te maken.

Maar, vooropgesteld dat er toch iets moet gebeuren, mijn derde punt: is cultureel erfgoed die extra kosten niet waard? Behoud van een historische dijk als deze? Uiteindelijk is het dus gewoon een politieke keuze. Dit is zo’n prachtig, oer-Hollands landschap, ik hoop dat iedereen hiervan kan blijven genieten. Het is doodzonde als een onnodige ingreep wordt gedaan. Mensen genieten van de natuur, wandelen, fietsen. Mijn buitenlandse gasten weten vaak niet wat ze zien, zo mooi is het hier.

Dus: maak pas op de plaats! En ga op een heel andere manier aan de toe- en afvoerknoppen draaien in plaats van alles te gooien op de dijken zwaarder maken. Ja maar, zeggen ze dan, ‘Het is beleid’. Nou, dan moet het beleid dus veranderen.”