‘Hoe langer we wachten, hoe onveiliger het wordt’

Luc Kohsiek is dijkgraaf van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, dat plannen ontwikkelde om de dijk te versterken. Op veel stukken komt een extra dijk vóór de huidige dijk.

‘Wij gaan uit van een situatie die zich eens in de 10.000 jaar zou kunnen voordoen. Mensen denken: dat gebeurt nooit. Het is honderd jaar niet gebeurd, dus waarom zouden we ons nu zorgen maken? Maar het onvoorspelbare is niet voorstelbaar. In 1953 was er in de honderd jaar daarvoor óók niets gebeurd. Als het hier mis gaat zullen grote delen van Noord-Holland onder water lopen.

De belangrijkste reden van de ingreep is dat de dijk in huidige staat honderd jaar oud is; sinds 1916 is er niets meer aan gedaan. In die honderd jaar zijn een paar dingen veranderd. De bodem achter de dijk is verzakt, die ligt nu 30, 40, 50 centimeter lager; het veen is ingeklonken. En: de te verdedigen waarde achter de dijk is ondertussen verzesvoudigd; meer mensen, huizen, industrie. Vergelijk het met een huis: die brandverzekering van 100 jaar geleden zou nu ook niet meer volstaan.

Het Rijk wil dat dijken periodiek worden getoetst. In die toetsing gelden ‘maatgevende omstandigheden’, een extreme situatie die eens in de 10.000 jaar zou kunnen voorkomen. We gaan daarbij uit van twee separate scenario’s: één, een langdurig te hoog waterpeil onder een middelmatige wind, en twee, een zware storm uit het oosten. Áls dat gebeurt is de kans groot dat die dijk onderuit gaat. In 2006 is de dijk hierop afgekeurd. In 2017 gelden nieuwe normen. Wat je wil is dat de dijk zo sterk is dat hij aan de nieuwe norm gaat voldoen. We zijn nu bezig die nieuwe normen te bekijken, komende zomer verwachten wij de resultaten. Dan gaan we het voorontwerp toetsen: moet de dijk nog hoger of breder, of mag hij smaller en kleiner? Wij denken dat de plannen min of meer in stand blijven, hooguit zal het hier en daar wat meer of minder worden. Maar de tekening zal vermoedelijk grotendeels blijven zoals ie is. Overigens: de dijk is in de afgelopen 800 jaar acht maal verhoogd of verzwaard. Het hoort ook bij dit type landschap: de dijken groeien mee met de omstandigheden.

Niet langer wachten

„Ik snap best de roep om innovaties, we werken samen met topdeskundigen en dagen de markt uit om met innovaties te komen. We zullen het onderste uit de kan halen. Dit bespreken we ook met de critici. Maar het kan niet zo zijn dat we hier nog veertig jaar mee bezig zijn. Dit had in 2017 al klaar moeten zijn. Het is al uitgesteld tot 2021. Terwijl: de bodem blijft dalen, het klimaat blijft wijzigen, dus de maatgevende omstandigheden zijn steeds ongunstiger. Hoe langer we wachten, hoe onveiliger het wordt.

Uit satellietbeelden blijkt dat de dijk stabiel is, stellen de tegenstanders. Op dit moment, ja. Maar blijft het ook stabiel onder die maatgevende omstandigheden? We hebben het wel over een langdúrige hoogwatersituatie.

Wat nieuwe technieken betreft, die zijn ook risicovol. Als je er wat mee zou kunnen zullen wij daar zeker gebruik van maken. Maar er zijn nog te veel onzekerheden: het heeft zich nog niet bewezen.

Het meest genoemde alternatief voor onze plannen is het plaatsen van extra pompen bij de Afsluitdijk. Ja, technisch kan het, op zich is dat niet zo’n probleem. Maar je moet dan toch denken aan 1 à 1,5 miljard euro. De dijkversterking is geraamd op 360 miljoen. Daar zit wel een factor 4 tussen. Uiteindelijk beslist de minister. Haar opdracht is helder: werk sober en doelmatig. Als er oplossingen zijn die drie keer duurder uitvallen, zal ze dit in 99 van de 100 gevallen niet doen, omdat er ook redelijke alternatieven zijn.

Bedenk ook: heel véél dijken moeten worden opgeknapt. Er zijn andere plekken in Nederland die nog veel onveiliger zijn. Als we in Noord-Holland voor de hoofdprijs gaan is er geen geld om andere urgente gebieden aan te pakken.”