Heel veel saaie kaartjes maken samen eenfascinerende collectie

Wim Gijzen stuurde in de jaren zeventig vanuit heel Nederland ansichtkaarten. Daarbij maakte hij foto’s van zichzelf, en van de brievenbus in die gemeente waar hij de kaart ingooide. Het is een prachtige tijdscapsule uit 1972 geworden, nu ook in boekvorm en te zien in de Kunsthal.

Uit de collectie van Wim Gijzen: de gemeente Veendam. Foto Wim Gijzen

De Britse Magnumfotograaf Martin Parr had een zwak voor de soms wezenloze ansichtkaarten die in dorpen en steden in zijn land werden verkocht en verstuurd: hij maakte er een beroemde selectie van, die hij als het boek Boring Postcards voor het eerst uitgaf in 1990. Het werd een internationale bestseller en is nog steeds in druk. Het is een fascinerende collectie foto’s van even saaie als intrigerende locaties: viaducten, rotondes, straten, gebouwen, nondescripte plekken. Los bekeken zijn ze soms niksig, maar samen bieden de ansichtkaarten een uniek beeld van het Verenigd Koninkrijk.

Eenzelfde fascinerende collectie heeft Nederland nu in de verzameling Een bezoek aan alle 863 gemeenten van Nederland – 1972 van kunstenaar Wim Gijzen, die momenteel in de Kunsthal in Rotterdam te zien is en die compleet in boekvorm verschenen is. Het is méér dan een collectie ansichtkaarten uit alle Nederlandse gemeenten van toen (tegenwoordig zijn er nog 393). Gijzen hield zich in de jaren zeventig bezig met mail art: de kunst van verstuurde post, in die tijd erg populair.

Hij reisde er 35.000 kilometer voor

Hij pakte zijn project groot en systematisch aan. Hij reisde heel het land af, in totaal 35.000 kilometer, en maakte met een zelfontspanner bij ieder plaatsnaambord een panoramafoto van zichzelf: het bewijs dat hij er was geweest. Vervolgens ging hij naar de plaatselijke sigarenboer of boekwinkel om twee ansichtkaarten van de gemeente te kopen. Eén hield hij zelf, op de andere stempelde hij het adres van de Rotterdamse kunststichting, frankeerde de kaart en postte die.

Van die lokale brievenbus en de zaak waar hij de kaart kocht, maakte hij ook foto’s. Van de gestempelde, in Rotterdam bezorgde kaart maakte hij ook weer een foto. Zo ontstond een combinatie van 863 zwart-wit plaatsnaamfoto’s, de voor- en achterkant van de ansichtkaarten en foto’s van winkel en brievenbus. Die collectie is nu te zien.

Het resultaat is een ware tijdscapsule van Nederland in 1972. Er valt veel te bekijken op de fotocombinaties, de rafelige dorps- en stadsranden, van Aalsmeer tot ’t Zand/Zijpe, soms met wat verkeer. En altijd staat er die bebaarde figuur in beeld: de kunstenaar. Het is de terloopsheid van de registraties van het gewone leven die de foto’s de moeite waard maken. Je blijft zoeken en kijken naar wat er per ongeluk allemaal in beeld is gevangen. Je verbaast je over de enorme variatie aan brievenbussen. Zelfs de bestempelde postzegels worden interessant – eerst van 20 cent, en later van 25 cent: de posttarieven zijn in 1972 kennelijk met een stuiver verhoogd.

De verstuurde ansichtkaarten zijn, net als Parrs boring postcards, een attractie op zichzelf. De meeste zwart-wit, sommige in kleur, tonen ze een inmiddels grotendeels verloren wereld. Soms zijn de tafereeltjes van straten, attracties of pleinen weergaloos wezenloos, lachwekkend, of aandoenlijk, zoals de trotse foto van een voor die tijd moderne bejaardenflat naast een oude katholieke kerk in Gendringen. Wim Gijzen heeft een prachtig en uniek document van Nederland gemaakt – en aan ons opgestuurd.