#DvdW: J’accuse en dirty realism, de furore van Émile Zola

Dagelijks kijkt journalist en schrijver Pieter Steinz wat er actueel is in boekenland. 175 jaar geleden werd in Parijs een schrijver geboren die furore zou maken met het toepassen van de erfelijkheidsleer op de literatuur. En passant zette hij zich ook in voor de ten onrechte wegens hoogverraad veroordeelde kapitein Dreyfus.

Meer dan dertig boeken schreef Émile Zola; eeuwige roem ontleende hij vooral aan J’accuse (1898), een pamflet van anderhalve krantenpagina waarin hij het opnam voor de onteerde joodse legerkapitein Dreyfus. Zijn ‘brief aan de president’ Emile Zolaleverde hem een veroordeling op – het zoveelste schandaal in een carrière die in 1867 goed op gang was gekomen met Thérèse Raquin. In deze pessimistische roman, over twee overspelige geliefden die tijdens een boottochtje de echtgenoot van de vrouw vermoorden, paste Zola voor het eerst de wetten van erfelijkheid toe op de realistische literatuur.

De invloed van dit ‘naturalisme’ (dat de mens als speelbal van zijn milieu en erfelijke aanleg beschreef) was enorm, in binnen- en buitenland, temeer daar Zola in de volgende decennia zo veel goede romans zou schrijven. Net als Balzac bracht hij de meeste onder in een grote cyclus, Les Rougon-Maquart (1871-1893, twintig delen), waarin alle rangen en standen en sociale problemen van zijn tijd aan de hand van twee families werden behandeld.

Ten minste vier van deze romans hebben de tijd glansrijk doorstaan: Le Ventre de Paris (1873), over honger en overvloed tegen de achtergrond van de Parijse markthallen; L’Assommoir (1877), waarin een arbeidersgezin aan alcohol kapotgaat; Nana (1880), over een femme fatale uit de lagere klasse; en Germinal (1885), met de protofilmische beschrijvingen van een staking onder Noord-Franse mijnwerkers. Zola’s voorliefde voor dirty realism, of zoals Alfred Nobel het ooit uitdrukte: ‘smoezeligheid’, kostte hem de eerste Nobelprijs, die in 1901 naar een Fransman moest gaan en bij de mineure dichter Sully Prudhomme terechtkwam. Een jaar later overleed Zola.

Voor meer afleveringen van de Dagkalender van de Wereldliteratuur, zie Pieter Steinz’ The Global Reader.

Pieter Steinz zit op Twitter.