Drama, drift en (vooral) bier

Na de musical is er nu ook een film over het leven van André Hazes. Elf jaar na zijn dood is er een hele cultus rond de volkszanger ontstaan. Hoe dat kan? Het verhaal van Hazes is bijna een Griekse tragedie.

Martijn Fischer speelde Hazes al in de succesvolle musical, en nu ook in de film. Foto’s A-Film Benelux

De figuur André Hazes is een „mythe” van de Nederlandse cultuur, volgens antropoloog Irene Stengs. Zij doet onderzoek naar het opmerkelijke postume succes van de volkszanger die elf jaar geleden overleed, maar nog steeds alom aanwezig is: met een succesvolle musical over zijn leven, massaal bezochte meezingavonden ( ‘Heel Holland zingt Hazes’) en sinds deze week ook een heuse biopic: Bloed, Zweet & Tranen van regisseur Diederick Koopal. Op verzoek van deze krant bezocht Stengs de eerste persvertoning van de film over de populaire volkszanger. Stengs publiceerde over de cultus Het fenomeen Hazes. Een venster op Nederland, dat begin dit jaar verscheen bij Amsterdam University Press.

Wat vond u van de film?

„Het verhaal van André Hazes is inmiddels een mythe, met een duidelijk stramien en vaste elementen die altijd terugkomen. In de eerste drie minuten van de film komen meteen alle stereotypen voorbij. Je ziet hem vanaf het eerste moment met een blikje bier, je ziet hem een broodje bal eten waar het blaadje sla nadrukkelijk vanaf is gehaald, en je ziet hem driftig worden tegen zijn gezin omdat hij het moeilijk had en gebukt ging onder stress. Dat zijn vaste elementen die steeds terugkomen, vooral sinds het succes van de documentaire Zij gelooft in mij van John Appel in 1999.

„Ik vond dit een mooi gemaakte film, sterk geacteerd. Maar de dramatiek van zijn leven concentreert zich wel heel erg op dat bier en zijn alcoholisme. De film blijft daar te veel in hangen. Bij de musical was dat ook al moeizaam. Veel fans van Hazes vinden dat te beperkt, en daar kan ik me wel iets bij voorstellen.”

U heeft onderzoek gedaan bij Hazesbijeenkomsten en herdenkingsconcerten. Wat maakt hem tot zo’n aantrekkelijke figuur voor veel mensen?

„Ik zou niet zeggen aantrekkelijk, maar wel fascinerend. Hazes is enorm geromantiseerd vanuit het idee dat hij al het leed waarover hij zingt ook zelf heeft meegemaakt, dat het allemaal rechtstreeks uit zijn eigen leven en uit zijn hart komt. Dat staat in een langere traditie van hoe tegen volkse cultuur, die afkomstig is uit de arbeiderswijken van de grote steden, wordt aangekeken. In de film zit dat ook weer heel sterk, vooral in de scènes die zijn jeugd in de Pijp in Amsterdam verbeelden. Je ziet dat hij een vreselijke jeugd heeft gehad met een vader die dronk en zijn moeder sloeg. De romantisering bestaat erin dat hij juist daardoor, juist door al die ellende, zo mooi en aangrijpend kon zingen.

„Ook het idee van het natuurtalent dat ondanks alle tegenslagen toch de top weet te bereiken, is voor mensen aantrekkelijk. Veel mensen zouden dolgraag zo beroemd willen zijn. De mythe van Hazes zegt dat iedereen die talent heeft en hard werkt de top kan bereiken, hoe gebrekkig en armoedig je achtergrond mag zijn.”

Sinds de documentaire van John Appel ‘mag’ Hazes ook bij hoger opgeleiden.

„Ik weet dat niet. We leven in een tijd waarin het volkse en het typisch Nederlandse hoog in het vaandel staan. Vooral na de dood van Pim Fortuyn is bij de maatschappelijke en politieke elite het idee ontstaan dat de elite nooit meer zo het contact met het gewone volk mag verliezen. Je kunt als politicus bijna niet meer zeggen dat je Hazes helemaal niks vindt. Dat Hollandse is nu erg bon ton. Je mag absoluut geen dedain hebben voor volkse cultuur.

„Maar ik ga liever af op het daadwerkelijke gedrag van mensen dan op wat ze zeggen. Het is niet zo dat hoger opgeleiden nu ineens massaal naar de musical gaan of naar de meezingconcerten in de Ziggo Dome. Dat zijn toch de traditionele fans van het levenslied en de smartlap. Er zijn Surinaamse en Marokkaanse fans van Hazes, maar zijn publiek is overwegend autochtoon. Je hoort vaak dat iedereen van Hazes houdt, van de stratenmaker tot de tandarts. Als dat zo vaak gezegd moet worden, vind ik dat juist verdacht. Dan zou dat weleens niet zo kunnen zijn.”

De erven-Hazes, vooral weduwe Rachel, hebben een sterke inbreng bij de postume beeldvorming. Werkt dat vertekenend?

„Persoonlijk vind ik Rachel Hazes in de film veel te verstandelijk overkomen, te rustig en rationeel. Je ziet steeds hoe betrokken ze is en hoe verstandig. Het kan best zijn dat het zo is gegaan. Maar dramatisch is dat niet echt overtuigend. Aan het einde van de film wordt Rachel Hazes expliciet bedankt. Dat zal de reden zijn dat je in de film niets ziet over Hazes’ eerste en tweede vrouw, en zijn kinderen uit eerdere huwelijken. Wie de copyrights heeft, heeft de macht. Dit is het beeld dat Rachel Hazes en haar familie willen laten zien.”

Er zijn veel volkszangers, waarom is de cultus juist rond Hazes ontstaan?

„Door het drama. Het verhaal van Hazes is bijna een Griekse tragedie. Je zou een film kunnen maken over Frans Bauer, maar dat zou toch een stuk lastiger zijn.”

Hazes had een prachtige stem, waarmee hij mensen diep kon raken. Dat is toch geen mythe?

„Zijn emotionaliteit is een belangrijk onderdeel van de mythe. Die emotionaliteit maakt hem in de ogen van veel mensen authentiek. Wat is er nu authentieker dan iemands emoties? Die emotionaliteit is natuurlijk maar een aspect van Hazes, hij schreef de muziek ook niet zelf, maar dat aspect wordt enorm uitvergroot. Of hij echt zo was doet er niet zoveel toe. In de huidige samenleving bestaat veel waardering voor mensen die hun emotie durven tonen, die zichzelf durven te zijn. Daar past Hazes perfect in.”