De sterfdag van Anne Frank

Voor de sterfdatum van Anne Frank werd tot nu toe 31 maart 1945 aangehouden. Dat was geen feit maar een datum bij benadering, die ook voor Annes zus Margot gold. Op grond van studie naar de maanden vóór de bevrijding van concentratiekamp Bergen-Belsen plaatsen onderzoekers van de Anne Frank Stichting nu de dag van Annes sterven minstens een maand eerder. Daarvoor werd stap voor (mogelijke) stap uitgeplozen hoe de laatste dagen van Anne Frank naar alle waarschijnlijkheid zijn verlopen.

Niet dat er nu een exacte dag bekend is. Anne en Margot zullen „ergens in februari” omgekomen zijn, verder komt de studie niet.

Nu levert historisch onderzoek aan de lopende band belangwekkende ontdekkingen op. Die halen zelden de krant. Dit wel. Maar waarom? Wat doet het ertoe dat Anne Frank een paar weken eerder dan gedacht is omgekomen?

Veel. Niet die datering, maar dat onderzoek zelf. Het verhindert dat de Jodenvervolging wordt bijgeschreven in het rijtje van gruwelijke geschiedenisfeiten, als de Franse Revolutie en de Tachtigjarige Oorlog. De angst en terreur die daarachter schuilen, zijn ingepakt door de deken van eeuwen, ze raken niemand. Ook de Eerste Wereldoorlog dreigde iets voorbij’s te worden. Dat werd afgewend door de nadrukkelijk onderzoekende vorm van herdenken van vorig jaar, honderd jaar nadat hij uitbrak.

Dit onderzoek tilt de Jodenvervolging uit boven het moeras van voldongen feiten uit de vorige eeuw. Het voorkomt dat Annes geschiedenis Geschiedenis wordt. Via haar benadrukt het de Jodenvervolging als een realiteit die miljoenen mensen trof. En als iets dat dichtbij gebeurd is.

Anne Frank werd vermoord door toedoen van nazi-Duitsland. En van de vermoedelijk Nederlandse verrader van het Achterhuis, van wie de naam (nog) niet ondubbelzinnig is vastgesteld. In een concentratiekamp op zestig kilometer afstand van Hannover. Onder onuitsprekelijk boosaardige omstandigheden. Dat is allemaal bekend. En het is niet genoeg.

Opdat we nooit vergeten – die wens klinkt steevast bij de herdenkingsredes van 4 mei. Zonder onderzoek als dit kunnen dat holle woorden worden. Het lot van Anne Frank verdient steeds verfijndere studie. Getuigen sterven uit, maar er zullen vast nog bijzondere vondsten in archieven gedaan worden, met kleine verschuivingen in geschiedschrijving als resultaat. Verwaarloosbaar, en toch van enorm belang. Zo blijven deze feiten pijn doen. Dat moet. Ze zijn, helaas, deel van onze moderne identiteit.