Column

Dat mensen dom zijn maakt ze niet slecht

Adelheid Roosen : ‘Jouw Vrouw Mijn Vrouw VIPS’

Factcheckers moeten maar uitzoeken of het klopt, maar Zembla (VARA) stelde gisteren in de aflevering Liesbeth Kan Het Niet Meer Volgen door Gertjan Zwanikken dat twee tot twee en een half miljoen Nederlanders een IQ van beneden de 85 hebben. Met andere woorden: minimaal een op de acht heeft een lichte verstandelijke beperking.

Die groep heeft het lastig, omdat de geïndividualiseerde samenleving hoge eisen stelt aan onze digitale vaardigheden en het maken van keuzes. Probeer maar eens een formulier van de sociale dienstin te vullen of een los treinkaartje in een automaat te kopen, laat staan met een OV Chipkaart te reizen, wanneer je niet zo slim bent. En dan hebben we het nog niets over het afsluiten van de juiste zorgverzekering of telefoonabonnement.

Het is het oude betoog van de Britse psychiater Theodore Dalrymple: de geëmancipeerde bovenklasse heeft de moderne meritocratie ontworpen naar eigen behoeften, zonder rekening te houden met de stelselmatig overschatte mogelijkheden van de onderklasse, met alle tragische gevolgen van dien. Die struikelt over de opgelegde vrijheden en belandt snel in financiële problemen, omdat de consequenties van het toegeven aan verleidingen niet goed worden overzien.

De nieuwe Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen, die vanaf zijn eerste dag een tamelijk resolute indruk maakt, zei in Zembla dat hij zich geen illusie maakt de digitalisering te kunnen afremmen, maar wel de overheid wil dwingen om in begrijpelijke taal te communiceren met elke burger.

De wereld van verdriet die achter deze opvatting schuil gaat, heeft te maken met de agressieve houding die de overheid sinds enige tijd inneemt tegen de bij voorbaat van fraude verdachte burgers. Je hoeft maar een vinkje verkeerd te zetten, of je wordt hard aangepakt. Die flinke toon is niet alleen oneerlijk en inhumaan, maar verraadt vooral ook diepe minachting voor een ieder die niet in staat is om zich ergens, in de woorden van premier Rutte, „in te vechten.”

Dat laatste steekt misschien nog wel het meest. Stoppen met pamperen van onmachtigen is één ding, ze als potentiële criminelen behandelen een ander. Verschillen tussen soorten burgers nemen toe, dat hoef je niet nog eens te versterken door een bewust uitsluitingsbeleid.

Hoe dat anders kan, was gisteren te zien in een hilarische aflevering van Mijn Vrouw, Jouw Vrouw VIPS (RTL4). Het acteurspaar Adelheid Roosen en Titus Muizelaar bewoont uiteraard een ander universum dan dat van de Haagse Jake en Lydia Hampel, beveiligers en managers van Barbie. Wie dat is, weet Adelheid niet bij de tijdelijke partnerruil, nog nooit van de volkse reality sterren uit Oh Oh Cherso gehoord.

Maar ze leert snel. Dat er twee 21-jarige zoons de hele dag op de bank hangen in de verwachting dat tosti's, nasi en drank aangereikt worden, leidt niet tot morele verontwaardiging bij de feministische stiefmoeder. Ze moet er vooral heel erg om lachen en beraadt zich op manieren om deze mechanismen te doorbreken. Tegen het einde van de uitzending hebben de jongens zelf tiramisu gemaakt en zijn daar heel erg trots op. De sleutel is respect voor wat je niet begrijpt of gek vindt. Mooie televisie, en een model voor een vruchtbaarder benadering van de tweedeling.