Boodschap aan het kabinet: luister naar oppositie die tegengeluid geeft

19 maart 2015 – De revolutie zal niet uitbreken op grond van deze verkiezingen voor de Provinciale Staten. Maar één ding lijkt duidelijk: als je de campagneuitspraken van Rutte en Samsom letterlijk neemt dat het kabinet inzet was van de verkiezingen, dan is het moeilijk uit te leggen waarom zij doorgaan. In 2012 haalden VVD

19 maart 2015 - De revolutie zal niet uitbreken op grond van deze verkiezingen voor de Provinciale Staten. Maar één ding lijkt duidelijk: als je de campagneuitspraken van Rutte en Samsom letterlijk neemt dat het kabinet inzet was van de verkiezingen, dan is het moeilijk uit te leggen waarom zij doorgaan. In 2012 haalden VVD plus PvdA ruim 50 procent van de stemmen; gisteren rond de 25 procent.

Een halvering van de steun voor je coalitie uitleggen als vertrouwensvotum, dat is Mark Rutte wel toevertrouwd. Bijna alle VVD-stemmers willen dat het kabinet doorgaat. Van de PvdA-stemmers maar 57 procent. Dus Nederland wil dat ook. Echt?

De VVD-leider werd tegen het eind van de verkiezingsavond weer minister-president. Toen wist hij zeker dat hij weinig grote zaken kan doen zonder uitbreiding van de kring van satelliet-coalitiepartijen. Als D66, ChristenUnie en SGP de verzwakte coalitie niet aan een meerderheid in de Eerste Kamer kunnen helpen, wie dan wel? Rutte weet graag waar hij aan toe is voordat het parlement aan het woord is.

De werving voor zijn supportersclub begon al tijdens de campagne. Daarbij sloeg Rutte, met PvdA-leider Samsom in zijn kielzog, een staatsrechtelijk curieuze toon aan. Hij verweet CDA-voorman Buma een ‘verantwoordelijkheidsvakantie’. Samsom smaalde dat Roemers SP met ‘schone en dus lege handen’ stond, veilig aan de zijlijn.

Het tekent het heersende verheerlijken van besturen. Alsof al het andere, bijvoorbeeld op grond van je principes serieus oppositie voeren, laf is, en neerkomt op het verzaken van je verantwoordelijkheid.Deze vormvan shaming into cooperation legt een totaal gebrek aan respect voor tegenwicht bloot, voor kritisch anders denken in de maatschappij. Het verraadt een benauwende graad van geloven in de eigen spin. Het zou mooi zijn als dat, nu de campagnes voorbij zijn, wat minder kon worden.

Beledigen blijkt een riskante vorm van verleiding. Zowel Buma als Roemer deed de laatste dagen goede zaken. Hun beider imago won en hun partijen profiteerden ervan. D66-leider Pechtold deed in subtielere vorm mee aan dit verantwoordelijkheidsspel en spon er wel garen bij. Hij noteerde de achtste overwinning voor zijn partij op rij.

Deze bokkesprongen komen natuurlijk voort uit de fragmentatie van het politieke landschap. Rutte had gelijk toen hij constateerde dat de grootste partij in dit land nauwelijks meer dan 15 procent van de stemmen heeft verzameld. Dat doen weinig landen Nederland na. Daarom kon hij zich veroorloven doodleuk mee te delen: ‘wij regeren door’, ook al is de coalitiepartner gehalveerd in de volksgunst. Daarom kan hij nu gaan punniken aan een soort nationaal kabinet dat nog amper hoeft rekening te houden met de vleugelopposanten van PVV, SP en Partij voor de Dieren.

Als de drie huidige steunpilaren van het kabinet, D66, ChristenUnie en SGP, het goed hebben gedaan, wat betekent dat dan? De steun voor het kabinet is gehalveerd, maar het gevoerde beleid is OK? Een lastig te duiden uitspraak van het stembusorakel.

Of moeten we vaststellen dat het soort verkiezingen waar we aan gewend zijn niet meer werken? Het zittende kabinet krijgt geen nieuwe legitimatie. Het beleid wordt gepruimd – misschien vergeten veel mensen dat betere economische tijden in Nederland voornamelijk samenhangen met het opleven van de wereldhandel, de olieprijs en nog een paar dingen waar een kabinet weinig aan kan doen.

Het gezoek naar stemmen in de Eerste Kamer kan ertoe leiden dat de VVD de PvdA op enig moment in de nabije toekomst laat vallen en, na nieuwe verkiezingen, zal proberen met CDA en VVD een bredere coalitie te vormen, al of niet met de Christen- Unie/SGP in het zijspan.

Het periodieke geklaag uit de VVD-top over de Eerste Kamer die té politiek bezig is, zal snel verstommen zodra het controletorentje van de eigen premier weer voldoende greep heeft op de parlementaire werkvloer.

Het duidelijkste en pijnlijkste signaal van deze verkiezingen is de overwinning van de thuisblijvers. Als je niet weet op welke lijst je bij de waterschapsverkiezingen of voor de Provinciale Staten moet stemmen, dan is een lichte stem- busverlegenheid nog begrijpelijk.

Maar als een kabinet dat zo heeft huisgehouden in de zorg, de oudedagsvoorzieningen, de arbeidsverhoudingen, de politie, de justitie en de pensioenen zichzelf tot inzet van de verkiezingen maakt en een meerderheid van het volk blijft weg van het stemlokaal, dan geloven massa’smensen niet meer dat hun stem er toe doet. Dat is een verontrustend signaal.

Een online pamflet van verontruste huisartsen heeft in amper twee weken de steun van 70 procent van alle huisartsen in Nederland gekregen. Ondanks de muur waar zij tegenop lopen bij de zorgverzekeraars, de regering en de mededingingsautoriteit. Een teken aan de wand. Een meerderheid van de kiezers neemt niet eens de moeite als stembussen wagenwijd open staan. Als dat geen vertrouwenscrisis is.

Daar iets aan doen is de echte opdracht die deze verkiezingen geven aan het kabinet, wil het enigszins nationaal worden. Versta de tekenen, denk na over al die door markt en staat opgelegde arrangementen, dat zogenaamde maatwerk dat de participatie van steeds meer mensen afknelt. Na de bezuinigingshervormingen graag echte vernieuwingen met ruimte voor mensen. De echte oppositie verwoordt hun gevoelens ook. Goede voorstellen zullen zij steunen.

email: opklaringen@nrc.nl; twitter: @marcchavannes