Als de Russen komen, zijn de Polen er klaar voor

Steeds meer Polen denken dat er oorlog met Rusland komt. En ze bereiden zich voor. Paramilitaire verenigingen met namen als Nationale Verdediging groeien snel.

Een man tijdens een defensietraining georganiseerd door de Poolse parimilitaire groep SJS Strzelec, in de bossen bij Minsk. Steeds meer Polen volgen militaire training. Foto Kacper Pempel/Reuters

Steeds opnieuw krijgt Marcin Zaborowski dezelfde vraag. „Komen de Russen eraan, wou mijn tandarts nog onlangs weten, terwijl hij in mijn mond peuterde”, zegt de directeur van het Poolse Instituut voor Internationale Aangelegenheden (PISM). „Hij vroeg of hij zijn geld misschien beter naar Zwitserland kon verhuizen. Angst voor een Russische invasie wordt meer en meer mainstream.”

Dat blijkt ook uit een peiling in opdracht van weekblad Newsweek Polska, die uitwees dat 11,4 procent van de ondervraagden verwacht dat nog dit jaar een oorlog tussen Polen en Rusland uitbreekt. 31,5 procent wist het niet zeker.

De Russische rol in de oorlog in Oekraïne, de aanwezigheid van raketten die kernkoppen kunnen dragen in de naburige Russische exclave Kaliningrad, Russische vliegtuigen die boven de Oostzee langs het NAVO-luchtruim scheren: het zijn allemaal factoren die de nervositeit vergroten.

Zelf gelooft Zaborowski dat de dreiging voorlopig beperkt blijft tot energiechantage, propaganda, cyberaanvallen en het financieren van politieke groeperingen. „Maar wat een aantal jaren geleden onmogelijk leek, is dat nu niet langer. Poetin doet compleet onvoorspelbare dingen. Mensen weten niet hoe ze dat moeten lezen.”

Het gevoel van angst inspireert een groeiend aantal burgers in Polen, waar de herinnering aan de Sovjet-overheersing nog levendig is, om zich ook praktisch voor te bereiden. Zaborowski’s persvoorlichter Joanna Kedzierska wil schietlessen volgen, vertelt ze boven een kop koffie in Warschau. „Je weet maar nooit.”

Paramilitaire organisaties groeien

Paramilitaire verenigingen melden dat hun ledenaantallen stijgen. Naar schatting tienduizend mensen maken nu deel uit van zo’n 120 van dit soort organisaties. Soms gaat het om groepen met een lange traditie, soms om veredelde paintballclubs. Vele ontlenen inspiratie aan de partizanen van de Armia Krajowa, die met tienduizenden hun leven offerden in de strijd tegen nazi-Duitsland.

„In de Tweede Wereldoorlog wilden West-Europeanen niet sterven voor Gdansk, vandaag willen ze niet sterven voor Kiev”, zegt commandant Grzegorz van de paramilitaire groep Nationale Verdediging vanonder zijn groene bivakmuts. De 30-jarige universiteitsdocent wijst naar de naaldbomen van een militair oefenterrein bij provinciestad Siedlce. „Wij komen hiervandaan.” Hij bedoelt: Polen moet klaarstaan om het eigen land te verdedigen.

Onder Grzegorz’ commando sluipt een groep jongeren in gevechtsuitrusting over de modderige grond. Met tussenpozen stormen ze vooruit naar nieuwe posities, dummypistolen vastgeklemd in beide handen. Op enkele honderden meters afstand klinken echte geweerknallen. Die zijn afkomstig van het leger.

De geografische verspreiding en gretigheid van groepen als Nationale Verdediging maakt hen tot mogelijke lokale verdedigingslinies in geval van oorlog, redeneert het Poolse ministerie van Defensie. Dat probeert de banden met de paramilitairen te versterken, sinds het conflict in Oekraïne uitbrak. Vorige maand organiseerde de regering voor het eerst een bijeenkomst van paramilitairen in Warschau.

Vrijwilligers zijn nog niet talrijk

Gevechtsklaar zijn ze nog lang niet allemaal. „Ze moesten hier al zijn”, zegt commandant Grzegorz over de groep die hij op patrouille stuurde. „Zouden ze weer verdwaald zijn?” Al met al blijft het aantal vrijwilligers nog beperkt. Grzegorz wil niet met zijn familienaam in de krant, om spot van collega’s te voorkomen. Net als westerlingen zijn Polen luie donders die meer van Facebook houden dan van actie, zegt hij. Volgens een recente peiling is slechts 27 procent van de Polen bereid om te vechten in geval van oorlog.

Niettemin tekende premier Kopacz deze maand een wet die het mogelijk maakt om alle mannen die zijn goedgekeurd op te roepen voor oefeningen in vredestijd. Bovendien zal de Poolse defensie in tien jaar 33,6 miljard euro investeren in onder meer helikopters, onderzeeërs, kruisraketten, raketafweersystemen en drones. Maar de voornaamste verzekering voor Polen blijft het NAVO-lidmaatschap en de alliantie met de VS.

Slaat het patriottisme niet door?

Poolse en Amerikaanse eenheden oefenden vorige maand samen in Sochaczew bij Warschau. Vervolgens maakten drie colonnes Amerikaanse pantservoertuigen een toer langs steden in de Baltische staten, Polen, Tsjechië en Slowakije. Die pr-operatie moest de bevolking verzekeren dat de VS achter hen staat. Op sociale media worden druk foto’s gedeeld van Amerikaanse soldaten die op stadspleinen vanaf hun pantservoertuigen zwaaien met Poolse vlaggen.

Sommige Polen vragen zich af of het patriottische borstgeklop niet te ver doorslaat. „We zijn bekend met de Russische propaganda”, zegt socioloog Jaroslaw Kilias van de Universiteit van Warschau. „Maar het is onmogelijk geworden om over onze eigen propaganda te praten. Als je kritisch bent, worden mensen onmiddellijk agressief. Dan vragen ze of je aan de kant van Poetin staat.”