Polen bereiden zich in de bossen voor op confrontatie met Rusland

Als de Russen komen, vrezen Polen er alleen voor te staan. Ondanks westerse toezeggingen.

In de bossen bij het Poolse Minsk Mazowiecki bereidt de paramilitaire groep SJS Strzelec (Schuttersvereniging) zich voor op de verdediging van het vaderland. Foto’s Kacper Pempel/Reuters

Steeds opnieuw krijgt Marcin Zaborowski dezelfde vraag. „Komen de Russen eraan, wou mijn tandarts onlangs weten, terwijl hij in mijn mond peuterde”, zegt de directeur van het Poolse Instituut voor Internationale Aangelegenheden (PISM). „Hij vroeg of hij zijn geld beter naar Zwitserland kon verhuizen. Angst voor een Russische invasie wordt meer en meer mainstream.” Een peiling in opdracht van weekblad Newsweek Polska wees uit dat 11,4 procent van de ondervraagden verwacht dat dit jaar een oorlog tussen Polen en Rusland uitbreekt. 31,5 procent wist het niet zeker.

De Russische rol in de oorlog in Oekraïne, de aanwezigheid van raketten die kernkoppen kunnen dragen in de naburige Russische exclave Kaliningrad en Russische vliegtuigen die boven de Oostzee langs NAVO-luchtruim scheren: het zijn enkele van de factoren die de nervositeit vergroten.

Zaborowski gelooft dat de dreiging voorlopig beperkt blijft tot ‘energiechantage’, propaganda, cyberaanvallen en het financieren van politieke groeperingen. „Maar wat een aantal jaren geleden onmogelijk leek, is dat nu niet langer. Poetin doet compleet onvoorspelbare dingen. Mensen weten niet hoe ze dat moeten lezen.”

Het angstgevoel inspireert een groeiend aantal burgers in Polen, waar de herinnering aan de Sovjet-overheersing nog levendig is, om zich ook praktisch voor te bereiden. Zaborowski’s persvoorlichter Joanna Kedzierska wil schietlessen volgen, vertelt ze boven een kop koffie in Warschau. „Je weet maar nooit.”

Paramilitaire organisaties groeien

Paramilitaire verenigingen melden dat hun ledenaantallen stijgen. Naar schatting tienduizend mensen maken nu deel uit van zo’n 120 van dit soort organisaties. Soms gaat het om groepen met een lange traditie, soms om veredelde paintballclubs. Vele ontlenen inspiratie aan de partizanen van de Armia Krajowa, die met tienduizenden hun leven offerden in de strijd tegen nazi-Duitsland.

„In de Tweede Wereldoorlog wilden West-Europeanen niet sterven voor Gdansk, vandaag willen ze niet sterven voor Kiev”, zegt commandant Grzegorz van de paramilitaire groep Nationale Verdediging vanonder zijn groene bivakmuts. De 30-jarige universiteitsdocent wijst naar de naaldbomen van een militair oefenterrein bij provinciestad Siedlce. „Wij komen hiervandaan.” Hij bedoelt: Polen moeten klaarstaan om zelf hun land te verdedigen.

Onder Grzegorz’ commando sluipt een groep jongeren in gevechtsuitrusting over de modderige grond. In tussenpozen stormen ze vooruit naar nieuwe posities, dummypistolen vastgeklemd in beide handen. Op enkele honderden meters afstand klinken echte geweerknallen van het leger.

Over dreiging uit Rusland praten ze bij Nationale Verdediging liever niet te veel. „Hoe meer we zeggen, hoe meer het als provocatie kan worden gezien”, zegt Beata Noskowicz (27), die werkt voor een handelsbedrijf in militair materieel.

De geografische verspreiding en gretigheid van groepen als Nationale Verdediging maakt hen tot een potentiële lokale verdedigingslinie in geval van oorlog, redeneert het Poolse ministerie van Defensie. Dat probeert de banden met de paramilitairen te versterken sinds het conflict in Oekraïne uitbrak. Vorige maand organiseerde de regering voor het eerst een bijeenkomst van paramilitairen in Warschau.

Vrijwilligers zijn nog niet talrijk

Gevechtsklaar zijn ze nog lang niet allemaal. „Ze moesten hier al zijn”, zegt commandant Grzegorz over de groep die hij op patrouille stuurde. „Zouden ze weer verdwaald zijn?” Al met al blijft het aantal vrijwilligers nog beperkt. Grzegorz wil niet met zijn familienaam in de krant om spot van collega’s te voorkomen. Net als westerlingen zijn Polen luie donders die meer van Facebook houden dan van actie, zegt hij. Volgens een recente peiling is slechts 27 procent de Polen bereid om te vechten in geval van oorlog.

Niettemin tekende premier Kopacz deze maand een wet die het mogelijk maakt om alle mannen die zijn goedgekeurd op te roepen voor oefeningen in vredestijd. Bovendien zal de Poolse defensie in tien jaar 33,6 miljard euro investeren in onder meer helikopters, onderzeeërs, kruisraketten, raketafweersystemen en drones. Dat zal het land vanaf 2016 als een van de weinige Europese landen uittillen boven de NAVO-doelstelling van 2 procent van het bruto binnenlands product in militaire uitgaven.

Maar de voornaamste verzekering voor Polen blijft het NAVO-lidmaatschap en de alliantie met de VS. De oprichting van een NAVO-snellereactiemacht met een commandocentrum in het noordwestelijke Szceczin stelde de Poolse politieke top volgens analisten enigszins gerust.

Slaat het patriottisme niet door?

Poolse en Amerikaanse eenheden oefenden vorige maand samen in Sochaczew bij Warschau. Vervolgens maakten drie colonnes Amerikaanse pantservoertuigen een toer langs steden in de Baltische staten, Polen, Tsjechië en Slowakije. Die pr-operatie moest de bevolking verzekeren dat de VS achter hen staat. Op sociale media worden druk foto’s gedeeld van Amerikaanse soldaten die op stadspleinen vanaf hun pantservoertuigen zwaaien met Poolse vlaggen.

Sommige Polen vragen zich af of het patriottische borstgeklop niet te ver doorslaat. „We zijn bekend met de Russische propaganda”, zegt socioloog Jaroslaw Kilias van de Universiteit van Warschau. „Maar het is onmogelijk geworden om over onze eigen propaganda te praten. Als je kritisch bent, worden mensen onmiddellijk agressief en vragen ze of je aan de kant van Poetin staat.”

„Het is gekkigheid”, zegt Renata Hibner (31), een inwoonster van Warschau die voor een modebedrijf werkt. Het werd haar afgeraden, maar ze ging onlangs toch gewoon naar Moskou op vakantie. „Wanneer je Rusland zegt, worden mensen bang. Ik vind het onzin.”