Nigeria kiest voor verzoening

De keuze voor Buhari is vooral een antwoord op de treurnis onder president Goodluck Jonathan.

Aanhangers van Muhammadu Buhari in de stad Kano vierden zijn overwinning al voordat die vaststond. Foto Ben Curtis/AP

De dictator is terug. Muhammadu Buhari, 72 jaar oud, moslim, noorderling en juntaleider in de jaren tachtig, is dertig jaar na zijn roemloze val terug in het zadel als president van Nigeria. Meer dan vijftien miljoen kiezers verkozen hem boven de aanzienlijke jongere Goodluck Jonathan, die met zijn 57 jaar de geschiedenis in gaat als de eerste zittende president sinds de onafhankelijkheid die door middel van verkiezingen zijn macht verloor. Het geld, de olieopbrengsten, het netwerk annex cliëntelisme van zestien jaar regeringsmacht van de PDP, liet Jonathan met één felicitatietelefoontje schieten. Dit is een machtswisseling zonder bloedvergieten, zonder massale fraude en zonder precedent in Nigeria. Een hoopvol signaal voor het hele continent.

Dit was de vierde poging die Buhari deed om terug te komen, nadat hij in 1985 na anderhalf jaar meedogenloos bestuur was afgezet. Zijn herpositionering als ‘herboren democraat’ heeft gewerkt. Maar de wederopstanding van Buhari is eerder een antwoord van de kiezer op de treurnis onder Jonathan, dan een brevet van vertrouwen in hem. Dat geven zijn jonge kiezers ruiterlijk toe. „Ik weet niet of Buhari het perse beter zal doen. Maar na zes jaar weten we wat we aan Jonathan hebben”, zegt ingenieur Oufemi Anuokwa, kort nadat Jonathan zijn verlies had aanvaard.

„Jonathan is geen man van zijn woord. Hij heeft geen ruggengraat. Onder hem hebben we leren leven met stroomuitval, torenhoge corruptie en Boko Haram. Ieder ander zal het beter doen”, vult zijn collega Idowu Adedamola aan, tijdens een haastig avonddiner in de middenstandswijk Ikeja in Lagos.

Deze kiezers zijn te jong om zich het Buharisme van midden jaren tachtig te herinneren. Toen kwam hij aan de macht door middel van een staatsgreep, naar eigen zeggen om voor eens en voor altijd af te rekenen met de corruptie van zijn voorgangers. Honderden zakenmensen en opinieleiders werden opgepakt. Drugshandelaren liet Buhari standrechtelijk executeren. Ambtenaren die te laat op hun werk kwamen, liet hij in het openbaar vernederen. Ze moesten over straat springen alsof ze kikkers waren. 200.000 van hen werden naar huis gestuurd. 700.000 migranten werden de grens over gezet.

„Nigeria heeft adequaat leiderschap nodig”, zegt een politieman die de straat naar een lokaal partijkantoor van de winnende oppositiepartij APC bewaakt. Zijn naam wil hij niet geven. „De mensen in dit land zijn moe. Kijk hoe Jonathan Boko Haram jarenlang heeft verwaarloosd. De militaire successen van de afgelopen weken zijn als het verdronken kalf. Het was te weinig en te laat.”

President Jonathan kreeg vijf jaar geleden de regeringsmacht in Nigeria in handen nadat zijn gekozen voorganger Umaru Yar’adua tijdens diens ambtstermijn was overleden. Vervolgens won Jonathan in 2011 de verkiezingen van de toen al bejaarde Buhari. Zijn betrekkelijk jonge leeftijd en zijn relatieve onbekendheid waren zijn troef.

„Toen waren we hoopvol”, zegt Juwon Lawan, die destijds op Jonathan stemde en nu op Buhari. Jonathans overwinning in 2011 werd gewantrouwd door Buhari’s aanhang in het overwegend islamitische noorden van het land. Meer dan duizend Nigerianen kwamen om bij het geweld dat volgde op die verkiezingen.

95 procent voor Jonathan

Jonathan wilde dat scenario deze keer voorkomen en aanvaardde zijn nederlaag gisteren direct na de bekendmaking van de uitslagen. De militanten uit de Nigerdelta, Jonathans machtsbasis, hebben hun dreigementen niet uitgevoerd om het verlies van ‘hun’ president met geweld te beantwoorden. Dat kan te maken hebben met de beslissing van de kiescommissie om de uitslagen in de deelstaat Rivers niet ongeldig te verklaren. De oppositie had daar om gevraagd nadat was gebleken dat 95 procent van de stemmen naar Jonathans PDP was gegaan.

Aan het begin van de dag zag het er nog somber uit, en leek de regeringspartij zich niet neer te leggen bij het verlies. Een voormalige minister verstoorde de zitting van de kiescommissie door de microfoon te grijpen en voorzitter Attahiru Jega te beschuldigen van partijdigheid. Jega hoorde de aantijgingen roerloos aan en werd de held van de sociale media: ‘Jega Be Like’, in het Nigeriaanse Pidgin-Engels.

Buhari richtte zich in zijn campagne vooral op de grote steden: Kano, Kaduna, Lagos. Hij liet zich inspireren door Barack Obama. Verandering werd zijn slogan. ‘Change, change’, klonk het gistermiddag in de straten van Lagos, de stad die Jonathan de rug toekeerde. Buhari’s grootste probleem was zijn leeftijd. Tijdens de campagne deden geruchten de ronde dat hij wegens gezondheidsklachten naar Londen was gereisd. Zijn tweede zwakke plek: de belofte om eerlijke verkiezingen te houden. Voor het eerst was in Nigeria, het volksrijkste land en de grootste economie op het continent, sprake van een machtswisseling bij verkiezingen die door waarnemers als vrij en eerlijk zijn aangemerkt. Zonder de grootschalige fraude van 2007. Zonder het geweld van 2011. Dat heeft de kiezers goed gesmaakt.

„We geven Buhari een kans”, zegt ingenieur Oufemi Annokwa. „Maar als hij ook zijn beloftes niet waarmaakt, weet hij wat hem te wachten staat.”