Nee, Iran heeft geen hand in de opstand in Jemen

Teheran is geen bondgenoot van de Houthi-rebellen. Bron ‘sektarisch conflict’ ligt eerder bij Saoedi’s en VS, aldus Paul Aarts.

Als je een leugen maar vaak genoeg herhaalt, wordt hij soms vanzelf de ‘waarheid’. De argeloze toeschouwer wordt gebombardeerd met beweringen dat Iran de rebellenbeweging van de Houthi’s in Jemen opstookt, van geld, wapens en manschappen voorziet, en Jemen op die manier klaarstoomt voor opname in een ‘shi’itisch imperium’. Van Arabische kant neemt men het erg serieus. Dat blijkt uit de voortgaande bombardementen, vooral door Saoedi-Arabië, en uit het recente besluit van de Arabische Liga om een gezamenlijke troepenmacht te vormen (die overigens ook, zo wil de Egyptische president Sisi, in Libië zou kunnen optreden). Op de top in Egypte zei de verdreven Jemenitische president Hadi het luid en duidelijk: „De Houthi’s zijn de handlangers van Teheran; het is hoog tijd dat we Irans expansie tegenhouden.” Niemand die het met hem oneens was. In Teheran staat men zeker sympathiek tegenover de zaak van de Houthi’s – al is dat niet omdat zij ook shi’ieten zijn (Iran steunt ook het sunnitische Hamas). De zayditische Houthi’s, decennialang zwaar onderdrukt door president Saleh (nota bene zélf zaydi), zijn weliswaar shi’itisch, maar van een ander soort dan de Iraanse shi’ieten.

Tot voor kort maakte het in Jemen weinig uit of je zaydi of shafi (de sunnitische meerderheid) was. Ze baden in elkaars moskeeën en Jemenieten waren er trots op dat de geloofsrichting weinig uitmaakte. Bij mijn reizen heb ik Jemenieten er nooit over horen praten. Onlangs heeft Iran weliswaar ‘een jaar gratis olie’ toegezegd aan de Houthi’s, maar tot dan toe was er nauwelijks bemoeienis. Het hoort simpelweg niet tot Teherans strategische prioriteiten. Men heeft daar wel wat anders aan zijn hoofd, zoals de nucleaire onderhandelingen maar vooral de situatie in Irak en Syrië.

Het stupide enthousiasme van een Iraans parlementslid over de inname door de Houthi’s van Sana’a was een incident. Er is er nooit bewijs geleverd voor serieuze materiële steun vanuit Teheran. Die analyse wordt gedeeld door vooraanstaande denktanks als de International Crisis Group en Chatham House. Van wapenleveranties was geen sprake, ook niet begin 2013 toen een schip met Iraanse wapens voor de kust zou zijn opgepakt. Die berichten zijn nooit bevestigd en uit WikiLeaks bleek later dat de Amerikanen hadden geconstateerd dat „er helemaal geen wapens aan boord waren geweest”. Jemen is vergeven van wapentuig en Iraanse wapens zijn niet nodig. Zonder de inbreng van oud-president Saleh hadden de Houthi's niet afgelopen september binnen vier dagen de hoofdstad ingenomen.

Regelmatig wordt een punt gemaakt van de ‘Iraanse’ leuzen die de Houthi’s voeren: ‘Dood aan Amerika, dood aan Israël, verdoemd zijn de Joden’. Het klopt dat de eerste twee leuzen bij het vrijdaggebed in Teheran gescandeerd worden – overigens regelmatig aangedikt met ‘Dood aan Rusland’ en ‘Dood aan Engeland’ – maar die antisemitische leus hoort daar niet bij. Die hebben de Houthi’s om onduidelijke redenen zelf toegevoegd, wat het uiteraard niet minder onsmakelijk maakt. Maar sinds wanneer maakt dat de Houthi’s daarmee een ‘pion’ in handen Iran?

De ironie wil dat er wel degelijk sprake is van serieuze externe bemoeienis, maar die komt vooral van de kant van Saoedi-Arabië (met op de achtergrond de VS). Tijdens de laatste tien jaar van zijn 33-jarige autoritaire bewind is er op alle mogelijke manieren nauw samengewerkt met Saleh.

Saoedi-Arabië heeft veel geld en energie gestoken in het implanteren van salafistische imams in het noorden van Jemen waar zaydi’s de meerderheid vormen. Dát was het begin van wat nu een ‘sektarisch conflict’ wordt genoemd. De VS speelden een niet onbelangrijke rol, via het verstrekken van intelligence, in de reeks van oorlogen die Saleh tussen 2004-2010 tegen de Houthi’s voerde. Hun anti-amerikanisme heeft daardoor een belangrijke impuls gekregen.

Het is onwaarschijnlijk dat Iran militair betrokken zal raken , maar mocht dat toch gebeuren dan is dat tegen wil en dank. Het is niet ondenkbaar dat Saoedi-Arabië, daarin gesteund door andere Arabische landen, Turkije en Israël, precies daarop uit is. Het sterkt de Saoedi’s in hun propaganda dat Iran bezig is zijn ‘imperium’ uit te breiden.