Groenen ontgroend in Brighton

De Groenen, die het stadsbestuur in de kustplaats Brighton leiden, lijken te gaan profiteren van de impopulariteit van de LibDems. Tegenstanders spreken over „een amateuristische bende”.

Lagerhuislid uit Brighton Caroline Lucas (links) naast partijleiderNatalie Bennett, eerder deze maand op het congres van de Green Party in Liverpool. Foto Chris Ratcliffe/Bloomberg

Halverwege het gesprek staat gemeenteraadslid Warren Morgan op, pakt een ingelijste krant van de boekenkast. „Kijk, zo ver is de Green Party in Brighton afgegleden”, zegt de Labourleider met nauwelijks verholen plezier.

Op de voorpagina een mango en een watermeloen. De vruchten staan symbool voor het schisma binnen de Greens in de Engelse kustplaats: allebei vooral groen van buiten, maar van binnen rood (Labour) of juist geel (LibDems). Een professionele hulpverlener moest de tweedeling helen. Aan iedereen die maar luisteren wil, vertelt Morgan over het, in zijn ogen, amateurisme van de groene concurrent. „Vier van hun gemeenteraadsleden stemden tegen de eigen begroting”, verzucht hij. En: „Toen er voor fietspaden een iep moest wijken, ketenden twee groenen zich aan de boom vast. Het was hun eigen plan.” Zijn assistent zit driftig beamend te knikken.

Engelse gemeentepolitiek kan zelden op landelijke belangstelling rekenen. Maar de Green Party is aan een opmars bezig. In de peilingen wisselt ze stuivertje met de Liberaal-Democraten. Op 7 mei bij de Lagerhuisverkiezingen zou ze in stemmenaantal de vierde partij in Engeland kunnen worden. In ledenaantal zijn de Groenen die regeringspartij al voorbijgestreefd.

Kiesdistricten

Hoewel het percentage zich niet in grote zetelaantallen zal vertalen doordat het Britse kiesstelsel draait om gewonnen districten, laat het wel zien hoe het politieke landschap is veranderd. Steeds meer kiezers mijden Labour en de Conservatieven. Het tweepartijenstelsel is aan het barsten.

De opmars van de Green Party begon vijf jaar geleden in Brighton, waar Caroline Lucas de eerste Lagerhuiszetel voor de partij won. Een jaar later kreeg de Green Party de gemeenteraad in handen.

Het succes kan elders worden herhaald, denkt de partij. Zoals Brighton Pavilion zijn er andere kiesdistricten in Engeland en Wales: Bristol West, Norwich South – even groen, ruimdenkend, alternatief en jong. Waar de UK Independence Party (UKIP) het aan de rechterzijde goed doet onder gedesillusioneerde ouderen in middelgrote marktplaatsen, is de Green Party het linkse alternatief voor ontgoochelde jongeren in kleine universiteitssteden. Een kwart van hen stemde bij de Europese verkiezingen vorig jaar al op de Groenen.

Overvleugeld

Dat ging ten koste van de LibDems, die lijden onder de regeringsdeelname. Maar ook ten koste van Labour, dat teleurgestelde liberale kiezers maar ten dele trekt, en die zich ter linkerzijde nu overvleugeld ziet worden door de Green Party.

Het is, denkt Jason Kitcat, de leider van de Greens in de gemeenteraad van Brighton, de reden waarom Labour „ons als slecht voorbeeld blijft gebruiken”. Terwijl er heel wat goed is gegaan in de kustplaats, meent hij. „75 procent van onze partijbeloften zijn gerealiseerd. Dat is geen slecht resultaat.”

In het gemeentehuis van Brighton and Hove, een oud hotel aan de boulevard, beaamt hij dat opponenten graag het gebrek aan fractiediscipline uitlichten. „We hadden geen ervaring met het zwaaien van de scepter. Als er iets is blootgelegd, dan is het dat de manier waarop onze partij is georganiseerd voor spanningen zorgt.” Maar: „Is die kritiek niet raar? Kiezers willen authenticiteit. Wij zijn geen robots die koste wat het kost een partijlijn volgen.”

„Onze partijfilosofie is dat je stemt naar geweten”, zegt ook Natalie Bennett, de partijleider voor Engeland en Wales. Het is ongewoon in de Britse politiek, waar whips bestaan: functionarissen die de partijleden in het gareel moeten houden. Zoals ook Bennett zelf met haar Australische accent – ze groeide daar en in Papoea Nieuw Guinea op – en haar studie landbouwwetenschap een ongewone verschijning is in het Britse politieke landschap.

Ze vertelt dat de opmars van de Green Party ook te danken is aan premier Cameron. Hij weigerde mee te doen aan verkiezingsdebatten als Bennett niet aanwezig zou zijn. Dat gaf de partij extra bekendheid: „Het was natuurlijk eigenbelang: wij halen stemmen weg bij Labour en de LibDems. Maar het was ook verstandig.”

Want de Britse politiek is „continentaler” aan het worden, meent ze. Door de populariteit van UKIP beseffen kiezers dat er meer partijen zijn dan de Conservatieven, Labour of de LibDems. En dat consensuspolitiek mogelijk is: met de leiders van Plaid Cymru uit Wales en de SNP uit Schotland – net als zij vrouwen – heeft ze „geïdentificeerd op welke terreinen we kunnen samenwerken”.

„Er is meer dan de Jan-Klaassen-en-Katrijn-politiek die we nu hebben”, zegt ze. Daarom is Brighton volgens haar juist zo’n positief voorbeeld. De Greens leiden weliswaar de gemeenteraad, maar hebben een minderheid en hebben dus overal steun bij nodig. Zo zijn salarissen van topambtenaren aangepakt, vertelt raadslid Kitcat. Ook won Brighton een prijs voor zijn vervoersbeleid, dat voorrang geeft aan openbaar vervoer en fietsers boven automobilisten.

Slecht in recycling

Critici als Labour-raadslid Morgan wijzen liever op de meest in het oog springende mislukking voor een groene gemeenteraad: Brighton is een van de slechtst presterende gemeenten als het gaat om recycling. „Omdat ze zelf recyclen, denken ze dat iedereen dat automatisch doet. Maar je moet burgers blijven onderwijzen.” Of op de staking van de vuilnismannen, zodat Brightons kleine steegjes in een hete zomer veranderden in een vuilstort waar alleen de meeuwen blij van werden. En de ‘vleesvrije maandag’ die de Green Party wilde instellen voor ambtenaren – en die de verslechterde verhouding met de vuilnismannen die hun bacon sandwich moesten missen, verder verslechterde.

De kiezer lijkt zich daardoor niet te laten beïnvloeden. In Hove, het meer vervallen deel van de badplaats, waar de Conservatieven de Lagerhuiszetel in handen hebben, klinkt veel kritiek op het gemeentebeleid. Maar er wordt gefoeterd op ‘de gemeente’, zonder dat daarbij expliciet aan de Green Party wordt gedacht.

Strandtenteigenaar Perry Haynes (46), die UKIP gaat stemmen, klaagt over de gestegen parkeerkosten. „Dat heeft niets met groene ideologie te maken. Ze willen gewoon geld verdienen.” Tina d’Alessio, bazin van een lunchcafé, wijt de staking van de vuilnismannen niet aan de gemeente, maar aan de vuilophalers. Ze aarzelt tussen de Conservatieven en de Green Party.

In het centrum van Brighton, waar straatverkopers wierook verkopen, winkels adverteren met het feit dat hun afval gebruikt wordt om de bussen te laten rijden, en ieder tentje fairtradekoffie schenkt, is men niet zo makkelijk van de Green Party af te krijgen. Ambtenaar Chris Wright (36) en bankier Collom O’Connor (32) roepen onmiddellijk ‘Green’ op de vraag wat ze gaan stemmen. Maar niet van harte: „De Conservatieven zetten dit land in de verkoop, Labour heeft geen antwoord, en de LibDems hebben hun ziel verkocht”, zegt Wright. O’Connor: „Ze zijn de minst slechte in een slecht zootje.”