Dit is wat bankiers moeten beloven

Tuchtrecht voor bankiers gaat vandaag in; 90.000 werknemers leggen de eed af.

De tekst van de eed die alle bankmedewerkers afleggen. Foto ANP, fotobewerking NRC Fotodienst

Geen vertrouwen in bankiers? Vanaf vandaag wordt het misschien anders. Een gongslag op de Amsterdamse beurs om 9 uur zou vanochtend het tuchtrecht voor bankiers inluiden. Binnen een jaar moeten 90.000 werknemers van banken de eed afleggen. Wie zich er niet aan houdt, kan een beroepsverbod krijgen. Nederland is het eerste land dat de eed invoert.

1 90.000 werknemers?

Ja, dat is iedereen die bij een bank werkt, behalve in de schoonmaak of catering. Niet alleen de mannen in krijtstreep moeten de eed afleggen, ook secretaresses, ICT’ers, uitzendkrachten en adviseurs.

2Wat beloven zij dan?

Een heleboel. Waaronder moeilijk afrekenbare zaken als „ik zal mij inspannen om het vertrouwen in de financiële sector te behouden en te bevorderen”. Bankpersoneel kan kiezen uit de eed of belofte: „Zo waarlijk helpe mij God Almachtig” of „Dat verklaar en beloof ik”. De eed zorgde vorig jaar in de internationale pers voor koppen als „In the Netherlands, bankers turn to God — by law” en „Dutch Bankers Swear to God as Trust in Lenders Slumps”.

3 Wie bedacht de bankierseed?

Hans Ludo van Mierlo (68). Het leverde hem in 2013 een lintje op. Van Mierlo, voormalig journalist en hoofd voorlichting van de Tweede Kamer, werkte vanaf 1986 ruim twintig jaar in de bankenwereld. „Ik zag dat banken groeiden en groeiden en niet meer met hun maatschappelijke opdracht bezig waren maar met zichzelf en hun aandeelhouders.” Hij lanceerde het idee voor de eed in zijn boek Gepast en ongepast geld dat in 2008 verscheen, vóór de crisis losbarstte.

4 En toen?

Toen werden ABN Amro en Fortis genationaliseerd voor meer dan 30 miljard euro en kreeg ING een kapitaalinjectie van 10 miljard. Bankiers werden de nieuwe volksvijanden.

De Nederlandse Vereniging van Banken stelde de Adviescommissie Toekomst Banken in. Onder leiding van oud-ING-topman Cees Maas bedacht die dat „de klant weer centraal moet staan”. En nam het advies voor een bankierseed over. De banken zetten de eed in hun gedragscode en de minister van Financiën maakte die wettelijk verplicht. Dijsselbloem: „Het gaat om een statement dat te maken heeft met trots, namelijk de trots om op dienstbare wijze bij een bank te mogen werken [...]”

5 Moet de top van ING en ABN Amro de eed ook afleggen?

J, sterker nog, dat hebben ze al gedaan. De bankierseed geldt via een andere wet al sinds 2013 voor de bestuurders en commissarissen van financiële instellingen. Duidelijk is dat de eed niet noodzakelijk voor loonmatiging zorgt. Van Mierlo noemt de ABN- en ING-omgang met bonussen en salarissen dan ook „buitengewoon teleurstellend”, bij ABN Amro nog iets meer dan bij ING. „Het maatschappelijk besef bij de commissarissen en het bestuur is onvoldoende aanwezig. Dat geldt ook voor de zelfbeheersing.”

De eed biedt volgens Van Mierlo geen enkele garantie, evenmin als een huwelijksgelofte. „Het is wel een plechtig moment waarop je een soort erecode afspreekt.”

6 Wat als je de eed schendt?

Dan kun je voor de stichting Tuchtrecht Banken worden gesleept. Zowel consumenten als bedrijven kunnen via de site een klacht indienen over werknemers van een bank. Een onafhankelijke tuchtcommissie oordeelt of sprake is van een overtreding. De straf kan variëren van het verplicht volgen van een opleiding, een berisping en een boete van maximaal 25.000 euro tot een beroepsverbod van maximaal drie jaar.

7 Leggen bankmedewerkers vandaag massaal de eed af?

Nee, vandaag treedt het tuchtrecht in werking. Bankmedewerkers hebben tot 1 april 2016 om de eed af te leggen. Rabobank wil dat binnenkort met de hele bank (36.500 werknemers in Nederland) op hetzelfde moment doen. Zakenbank NIBC liet werknemers in februari al hun handtekening zetten op een grote spiegel. Deze „spiegel van de ziel” staat nu in de kantine. ING zegt personeel de eed op kleinere schaal „in een betekenisvolle ceremonie met de rest van hun team” te laten afleggen. Inclusief e-learningprogramma en oefeningen.

8 Vindt iedereen de bankierseed een goed idee?

De geestelijk vader wilde liever een eed zónder tuchtrecht. „Eerst moet je het samen eens zijn over de maatschappelijk opdracht”, zegt hij. „Daarna moet je het slot op de deur zetten.”

De VVD vindt 90.000 man erg veel. De Raad van State noemt de eed een „oneigenlijk instrument” en vindt dat alleen de top als „personificatie van de onderneming” die moet afleggen. Dijsselbloem blijft groot fan en zei dat hij hoopt dat de eed net zo belangrijk wordt als die in de medische sector. „Mensen krijgen er tranen van in de ogen. Zo symbolisch belangrijk kan een eed zijn.”