De Togacolumn: Moed als wapen tegen corruptie

Nederland is geen Mexico of Italie. Maar dat wil niet zeggen dat ernstige vormen van georganiseerde criminaliteit niet kunnen wortelen in de Nederlandse klei. De Togacolumn, door Miranda de Meijer, advocaat-generaal in Den Haag.

Soms word ik gegrepen door de moed van andere magistraten. Onlangs zat ik in een filmzaal van het Haagse Spuitheater bij de documentaire ‘Burden of Peace’ over Claudia Paz y Paz, de eerste vrouw aan het hoofd van het OM in Guatemala. In één van de meest gewelddadige landen in de wereld dwingt zij met zachte, bescheiden stem moordenaars en drugsbendes op hun knieën. Zij bindt de strijd aan tegen de angst, het geweld – tegen dood en verderf, straffeloosheid en corruptie. Wat een kracht en overtuiging heeft zij. Claudia Paz y Paz trekt wereldwijd de aandacht als zij de oud-dictator Efrain Rios Montt voor de rechter brengt en hem veroordeeld krijgt voor genocide op een groot deel van de Maya-bevolking tijdens de burgeroorlog (1960-1996).

Maar Claudia Paz y Paz betaalt een hoge prijs. ‘Those who fight us will be executed’ zijn de dreigende woorden van de oud-dictator in zijn glorietijd. Een dreigement dat tot op de dag van vandaag serieus moet worden genomen. Zij wordt uiteindelijk in 2014 uit haar functie van Advocaat-Generaal gezet. Zij is bovendien gedwongen haar geboorteland te verlaten vanwege het gevaar voor haar eigen leven en haar gezin. Vanuit het buitenland zet zij haar strijd voort. Ook leidt zij nu het onderzoek naar de 43 vermiste Mexicaanse studenten in Ayotzinapa.

‘Burden of peace’ is gemaakt door filmmaker Joey Boink en promovendus Sander Wirken. Haar verhaal moet worden doorverteld, besloot ik in het filmzaaltje. Niet alleen omdat aandacht moet worden gevraagd voor de situatie in Guatemala, maar ook om te wijzen op de moed van magistraten als Claudia Paz y Paz in hun strijd tegen de georganiseerde misdaad. Minister Koenders wees er in zijn inleidende toespraak ook op.

Niet alleen Claudia heeft het, met gevaar voor eigen leven, gewaagd de handschoen op te nemen tegen de georganiseerde criminaliteit. Denk ook aan de Italiaanse onderzoeksrechters Falcone en Borsellino, die de strijd tegen de Siciliaanse maffia met hun leven hebben moeten bekopen, maar wier moed voorbeeld was voor velen. Het heeft de bevolking van Palermo de kracht gegeven op te komen tegen het juk van de maffiosi. Falcone: ‘Tegen mijn stad wil ik zeggen: de mensen gaan voorbij, maar de ideeën blijven en zullen blijven lopen op de benen van andere mensen’. Woorden die voorspellende waarde bleken te hebben. Woorden waarvan de echo de maffia langzaam heeft uitgehold.

Nederland is niet te vergelijken met Mexico en Italië, zo wordt gesteld in de vierde monitor ‘Georganiseerde Criminaliteit in Nederland’ van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum. In ieder geval niet wat betreft de aard en de omvang van het geweld. En dat is gelukkig ook zo. Het is ook niet te vergelijken met Guatemala. Maar dat wil niet zeggen dat ernstige vormen van georganiseerde criminaliteit niet kunnen wortelen in de Nederlandse klei. Dat deze niet het Hollandse politieke poldermodel kunnen verzieken. Dat diegenen die de georganiseerde misdaad bestrijden – bestuurders, politie en justitie - geen risico’s zouden lopen. Want wie het afgelopen weekend de uitspraken van enkele burgemeesters uit Brabant heeft gelezen over de greep van de ‘plattelandsmaffia’ op de plaatselijke bevolking en bestuur, en de berichten heeft gevolgd over een gemeentehuis in Waalre dat opging in vlammen, over sterk groeiende omzetten in de drugseconomie, bedreigde burgemeesters, corruptie en criminele infiltratie in gemeenteraden, over angst onder de lokale bevolking door bedreiging en intimidatie, die begint toch te twijfelen. Het gevaar moet worden gezien en onderkend als het de kop opsteekt.

Dagelijks houden vele officieren van justitie en advocaten-generaal zich bezig met de bestrijding van ondermijnende criminaliteit, zowel nationaal als internationaal. Ook Nederland kent moedige OM’ers.

De documentaire Burden of Peace wordt op 8 april uitgezonden op NPO 2 om 23.00 

Miranda de Meijer is advocaat-generaal bij het ressortsparket in Den Haag. De Togacolumn wordt afwisselend geschreven door een advocaat, een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie en een rechter. Volgende week Joyce Lie, bestuursrechter bij de Rechtbank Oost-Brabant in Den Bosch.