Revolutie bij de stembus: het was geen bloedbad

Minder geweld, minder fraude, en voor het eerst een zittende president die op verlies staat. Daarmee breekt Nigeria met zijn verkiezingsverleden.

Op een kruispunt in de Nigeriaanse stad Kaduna staat een pop van Muhammadu Buhari, de waarschijnlijke winnaar van de verkiezingen. Foto Jerome Delay / AP

De kiezers die zich de verkiezingen van 2007 nog herinneren, weten hoe erg het mis kan gaan in Nigeria. Stembussen werden op klaarlichte dag ontvreemd of volgepropt met valse biljetten. Waarnemers van de Europese Unie spraken over „de ergste verkiezingen ooit, in deze wereld gehouden”. In 2011 was het vooral het geweld na afloop dat in herinnering bleef. 1.000 doden.

Vergeleken bij die verkiezingen maakte Nigeria afgelopen weekend een revolutie door aan de stembus. Geweld bleef beperkt tot incidenten. Er waren vertragingen en technische mankementen. Maar frauderen gaat aanzienlijk moeilijker dan vroeger, nu kiezers zijn uitgerust met een stempas en alleen mogen stemmen als hun pas en vingerafdruk is gecontroleerd door een kaartlezer.

Dat nieuwe Nigeria schemert door in de voorlopige uitslagen. Gisteravond tekende zich een nipte overwinning af van de uitdager: de APC van de moslim uit het noorden, generaal Muhammadu Buhari (72).

Einde na 16 jaar regeringspartij PDP?

Als die trend zich voortzet wordt president Goodluck Jonathan de eerste zittende president van Nigeria die verkiezingen verloor. Hij wordt ook de man die na 16 jaar dominantie van de regerende PDP de macht uit handen moet geven. Zo’n wisseling van de macht in het volkrijkste land en de grootste economie op het continent is belangrijk voor heel Afrika, waar veel leiders sterven op de troon.

Tegen half elf Nederlandse tijd waren de uitslagen van 13 van de 36 staten bekendgemaakt, plus de hoofdstad Abuja, zo’n 25 procent van de stemmen. Volgens die uitslagen pakt Buhari tien van de 36 deelstaten, allemaal in het noorden, zijn machtsbasis. De zittende president wint drie deelstaten en wint ook de hoofdstad. Maar in vergelijking met 2011 verliest hij alleen in de hoofdstad al ruim een miljoen kiezers. Ook in andere staten verliest hij aanzienlijk ten opzichte van 2011. Als die trend doorzet, gaat de overwinning van deze verkiezingen naar Buhari.

Jonathan won met 95 procent van de stemmen in River State, zijn geboorteplek diep in de olierijke oliedelta in het zuiden van Nigeria. Die uitslag is met groot wantrouwen ontvangen. Aanhangers van oppositiepartij APC togen afgelopen weekend al naar het kantoor van de kiescommissie om te protesteren tegen ongeregeldheden bij het tellen. De gouverneur van de deelstaat stelde gisteren een avondklok in om verdere rellen te voorkomen.

Buitenlandse waarnemers krabben zich ook achter de oren. „We zien daar vreemde opkomstcijfers. Hele hoge en hele lage”, zegt Jan Veen, landendirecteur van het National Democratic Institute, dat de uitslagen verifieert. Amerikaanse en Britse waarnemers luidden gistermiddag al de noodklok over „inmenging” bij het tellen, opgejut door de zorgen van de oppositie.

De zorgen werden later tegengesproken door de kiescommissie. „Er zijn veel geruchten. Maar over het geheel genomen zijn dit zeer vreedzame verkiezingen”, zegt Veen. Regeringspartij PDP wil dat de uitslag in vier noordelijke deelstaten ongeldig wordt verklaard omdat minderjarigen en buitenlanders uit buurlanden Buhari de overwinning zouden hebben bezorgd.

Muhammadu Buhari is in eigen land vooral bekend als de militaire dictator die begin jaren tachtig met harde hand de corruptie bestreed. Buhari zegt te willen breken met de losbandigheid van president Jonathan onder wiens bestuur 20 miljoen dollar aan olieopbrengsten spoorloos verdween, sinds hij in 2011 aan de macht kwam.

„Nigerianen zijn lange tijd voor de gek gehouden. We stonden er bij en keken er naar. Maar dit is een nieuw Nigeria”, zegt Michael Ige, reclameman, in afwachting van de definitieve uitslag. Hij stemde op Buhari. „Corruptie was altijd dé manier. Maar het wordt minder makkelijk voor politici om het zo openlijk te doen.”

Ook een lange neus naar Boko Haram

De Nigeriaanse kiezers trekken ook een lange neus naar de terreurbeweging Boko Haram. Diens leider Abubakar Shekau zwoer dat deze verkiezingen nooit zouden plaatsvinden. Maar in de deelstaat waar zijn beweging werd geboren, Borno, kwamen kiezers massaal opdagen. Het stemmen verliep daar zonder enige tegenwerking.

Boko Haram was de officiële reden waarom de verkiezingen op Valentijnsdag met zes weken werden uitgesteld. Het was voor kiezers te onveilig in drie deelstaten in het noordoosten. Het Nigeriaanse leger boekte in die zes weken grote terreinwinst op Boko Haram. Maar die verdienste lijkt president Jonathan niet aan een overwinning geholpen. Dat hij zich niet bij voorbaat zal neerleggen bij een nederlaag, bleek uit de woorden van zijn woordvoerder. „Wij zullen geen enkele resultaat accepteren dat niet de werkelijke wil van Nigeria laat zien”, liet die aan de nationale televisie weten. „We zullen ons verzetten met alles wat beschikbaar is.”