Lavrov terug naar Lausanne, akkoord over Iraans atoomprogramma lijkt aanstaande

Een principeakkoord over Irans atoomprogramma moet voor 1 juli verder worden uitgewerkt.

De Amerikaanse minister Kerry (links) en zijn Britse ambtgenootHammond gisteren in Lausanne. Foto Ruben Sprich/Reuters

Vermoeide onderhandelaars van Iran en de zogenoemde P5+1 lieten vanochtend de spanning erin of in de sloturen voor de deadline al dan niet een principeakkoord tot stand zou komen om het Iraanse nucleaire programma te beteugelen. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov vertrok gisteren naar huis voor belangrijker zaken, maar liet vanochtend weten terug te komen omdat er een goede kans is op succes.

Op zich maakt het niet echt uit of er vanmiddag of vanavond in Lausanne inderdaad zo’n akkoord is. Volgens de afspraak in november maakten moet het definitieve akkoord, met alle details erop en eraan, op 1 juli klaar zijn. Er is ruimte voor uitstel. Eerst had er vorige zomer al zo’n overeenkomst moeten liggen nadat de onderhandelingen eind 2013 begonnen. Omdat er wel vooruitgang was geboekt, werd toen besloten tot een „ultieme deadline” op 24 november 2014.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Kerry zei gisteren in Lausanne dat er „nog wat lastige kwesties zijn” maar zijn Chinese ambtgenoot Wang Yi was „voorzichtig optimistisch”. „We zijn hier omdat we denken dat een akkoord kan worden bereikt”, zei de Britse minister Hammond toen hij zondag arriveerde.

De voorbije maanden hebben beide zijden, zowel de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad plus Duitsland aan de ene kant, als Iran aan de andere, duidelijk gemaakt dat ze een akkoord wensten en dat dit in beginsel ook tot de mogelijkheden behoorde. Doel is wat de P5+1 betreft te waarborgen dat Iran met zijn nucleaire middelen niet binnen ten minste een jaar (breakout time) een atoombom kan bouwen als het daartoe zou besluiten.

De gezamenlijke Amerikaanse inlichtingendiensten kwamen in 2007 tot de conclusie dat Iran daartoe níét had besloten. Die conclusie staat nog steeds overeind, hoewel tegenstanders van een deal met Iran – zoals met name Israël, het Amerikaanse Congres en de Arabische Golfstaten – dit al jaren betwisten. Het Iraanse leiderschap bezweert dat het geen atoomwapen wenst, het zou nutteloos zijn.

Wat de afgelopen dagen de bekendmaking van een akkoord in de weg stond, is niet bekend. De partijen hebben zich grotendeels gehouden aan de afspraak de besprekingen geheim te houden en niet via de buitenwereld te onderhandelen. Volgens journalisten die in Lausanne de onderhandelingen volgen, waren er gisteren nog problemen met de definiëring van het nucleaire onderzoek dat Iran in de komende jaren mag blijven doen. Ook was er nog geen overeenstemming over wat te doen met de voorraad verrijkt uranium die Iran de voorbije jaren produceerde en die als basis kan dienen voor een atoomwapen. Ten slotte zou de volgorde van opheffing van sancties tegen Iran nog niet vaststaan. Zoals het de P5+1 erom gaat een Iraanse kernbom te voorkomen of ten minste uit te stellen, zo is opheffing van de vernietigende economische sancties voor Iran hoofdzaak.

Vast staat dat Iran uranium zal mogen blijven verrijken, wat de VS nog maar enkele jaren geleden uitsloot. De eerste bindende resolutie van de VN-Veiligheidsraad over de nucleaire controverse eiste in 2006 bevriezing van het verrijkingsprogramma vóór zelfs maar onderhandelingen konden beginnen. Maar het nucleaire Non-proliferatieverdrag staat de lidstaten toe uranium te verrijken en Iran heeft consequent gehamerd op zijn „onvervreemdbare recht” hiertoe. Wel wordt de inspectie van Irans nucleaire installaties aanzienlijk verscherpt.

Dat de partijen in Lausanne overeenstemming naderden was de afgelopen dagen ook af te leiden uit de steeds bozere reacties van de Israëlische premier Netanyahu. Die zei gisteren dat „het akkoord dat in Lausanne wordt geformuleerd, een boodschap stuurt dat er op agressie geen prijs staat en dat, integendeel, Irans agressie wordt beloond”. Zondag zei Netanyahu al dat „het akkoord, zoals het eruitziet, onze zorgen waarmaakt en nog erger”.

Iran is bezig het hele Midden-Oosten te bezetten, aldus de Israëlische premier zondag. Hij sprak van een „as Iran-Lausanne-Jemen, die erg gevaarlijk voor de mensheid is en moet worden gestopt”. Amerikaanse Congresleden trokken de afgelopen dagen eveneens op steeds hardere toon van leer tegen Iran en „een slecht akkoord”. De onderhandelaars van de P5+1 in Lausanne gaan er echter van uit dat hun oplossing Iran juist een stuk minder gevaarlijk maakt. In Iran zelf hielden de conservatieve tegenstanders van een nucleaire deal zich nog opmerkelijk stil.