Historische machtswissel op stapel

Oppositiekandidaat Buhari stevent af op een zege op de zittende president Jonathan. Een historisch precedent voor heel Afrika. Maar zal de president zijn verlies aanvaarden?

Kiezers in de rij, zaterdag aan de rand van de noordelijke stad Kano. Foto Tom Saater/AFP

In Nigeria staat een historische machtswisseling op stapel. Voor het eerst sinds de onafhankelijkheid 55 jaar geleden lijkt een meerderheid van de Nigeriaanse kiezers de oppositiekandidaat boven de zittende president te hebben verkozen. Volgens de uitslagen uit 18 van de 36 deelstaten plus de hoofdstad Abuja die de kiescommissie gisteravond bekendmaakte, loopt de partij van president Goodluck Jonathan ruim 2 miljoen stemmen achter op zijn rivaal, generaal Muhammadu Buhari. Volgens prognoses kan Jonathan dat verlies nauwelijks nog inhalen.

Als hij zijn verlies aanvaardt, wordt Jonathan de eerste president die na zestien jaar dominantie van de regerende PDP de macht uit handen moet geven. Zo’n wisseling van de macht in het volkrijkste land en de grootste economie op het continent is belangrijk voor heel Afrika, waar de meeste leiders sterven op de troon.

De regeringspartij begon in de loop van gisteren zijn verschansingen rond de macht te verhogen. „Wij zullen geen enkel resultaat accepteren dat niet de werkelijke wil van Nigeria laat zien”, liet Femi Fani-Kayode aan de nationale televisie weten. „We zullen ons verzetten met alles wat beschikbaar is.” Volgens de PDP is er gefraudeerd in de volkrijke deelstaten in het noorden, waar Buhari zijn machtsbasis heeft. De PDP spreekt over „minderjarige kiezers” en kiezers die de oppositie vanuit de buurlanden Nigeria zou hebben binnengesmokkeld. De PDP wil dat de uitslag in vier noordelijke deelstaten ongeldig wordt verklaard. Waarnemers hebben geen aanwijzingen voor de fraude.

De PDP lijkt er niet in geslaagd haar strategie uit 2011 te herhalen toen Jonathan, een christen uit het zuiden, de partij van de noordelijke moslim Buhari wel versloeg. De opkomst in het overwegend christelijke zuiden en zuidoosten is vergeleken met vier jaar geleden te laag om de enorme winst van de APC van Buhari in het overwegend islamitische noorden te compenseren.

Amerikaanse en Britse waarnemers waarschuwden gistermiddag voor „inmenging” bij het tellen van de stemmen. Die zorgen werden later tegengesproken door de kiescommissie. De Nederlandse landendirecteur van het National Democratic Institute, dat de verkiezingen waarneemt, is te spreken over de gang van zaken tot nu toe. „Er zijn veel geruchten. Maar over het geheel genomen zijn dit zeer vreedzame verkiezingen”, zegt Jasper Veen.

De kiezers herinnerin zich de verkiezingen van 2007 nog en weten hoe erg het mis kan gaan in Nigeria. Stembussen werden op klaarlichte dag ontvreemd of volgepropt met stembiljetten. Waarnemers van de EU spraken over „de ergste verkiezingen ooit, in deze wereld gehouden”. In 2011 was het vooral het geweld na afloop dat in herinnering bleef: duizend doden.

Vergeleken bij die verkiezingen maakte Nigeria dit weekend een revolutie door aan de stembus. Geweld bleef beperkt tot incidenten. Er waren wel vertragingen en technische mankementen, maar frauderen gaat veel moeilijker dan vroeger, nu kiezers een stempas hebben en alleen mogen stemmen als hun pas en vingerafdruk zijn gecontroleerd met een kaartlezer.

De grootste zorgen betreffen de deelstaat Rivers in de olierijke Nigerdelta, waar Jonathan vandaan komt: hij zou er 95 procent van de stemmen hebben gekregen. Die uitslag is met groot wantrouwen ontvangen. Aanhangers van oppositiepartij APC togen afgelopen weekend al naar het kantoor van de kiescommissie om te protesteren tegen onregelmatigheden bij het tellen. De gouverneur van de deelstaat stelde gisteren een avondklok in om verdere rellen te voorkomen.

Buitenlandse waarnemers krabben zich ook achter de oren. „We zien daar vreemde opkomstcijfers. Hele hoge en hele lage”, zegt Veen.

Uitdager Muhammadu Buhari is in eigen land vooral bekend als de militaire dictator die begin jaren tachtig met harde hand de corruptie bestreed. Buhari zegt te willen breken met de losbandigheid van president Jonathan, onder wiens bestuur 20 miljard dollar aan olieopbrengsten spoorloos verdween.

„Nigerianen zijn lange tijd voor de gek gehouden. We stonden erbij en keken ernaar. Maar dit is een nieuw Nigeria”, zegt Michael Ige, reclameman, in afwachting van de definitieve uitslag. Hij stemde op Buhari. „Corruptie was altijd dé manier. Maar het wordt minder makkelijk voor politici om het zo openlijk te doen.”

De Nigeriaanse kiezers trekken ook een lange neus naar de terreurbeweging Boko Haram. Diens leider Abubakar Shekau zwoer dat deze verkiezingen nooit zouden plaatsvinden. Maar in de deelstaat waar zijn beweging werd geboren, Borno, kwamen kiezers massaal opdagen. Het stemmen verliep daar zonder enige tegenwerking. Boko Haram was de officiële reden waarom de verkiezingen van 14 februari met zes weken werden uitgesteld. Het was voor kiezers te onveilig in drie deelstaten in het noordoosten. Het Nigeriaanse leger boekte in die zes weken grote terreinwinst op Boko Haram. Maar die verdienste heeft president Jonathan niet gered.