Bankrekening van terrorist bevriezen werkt een beetje

Heeft het zin de creditcard en bankrekening van een jihadist te blokkeren? En waarom gebeurt het zo weinig?

Op het eerste oog is het een wat wonderlijk gezelschap, de vier Nederlandse mannen van wie gisteren de banktegoeden werden bevroren wegens deelname aan terroristische groeperingen in Syrië of Irak.

Het gaat om een jihadist die al enige tijd dood wordt gewaand (Soufiane Z.), iemand die in december tot drie jaar cel is veroordeeld (Maher H.), en twee Syriëgangers die, voorzover bekend, deelnemen aan de gewapende strijd (Thijs B. en Anis Z., de broer van Soufiane).

Minister Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) noemde bevriezen van tegoeden „een krachtige maatregel om Nederlanders aan te pakken die zich willen aansluiten bij terroristische groeperingen”. Aan de lijst ‘sanctieregeling terrorisme’ van De Nederlandsche Bank zijn sinds december 2013 negentien mensen toegevoegd.

Wat is het nut om van een doodgewaande of gedetineerde banktegoeden te bevriezen? Heeft het zin te voorkomen dat een Nederlandse jihadist, die betaald door IS in Syrië of Irak vecht, nog een creditcard gebruikt? Het gebruik van contant geld is een bekend fenomeen in terroristische kring: de aanslagen in Londen (juli 2005) werden ermee gefinancierd.

„Dat Koenders gisteren sprak over een ‘krachtige maatregel’ is overdreven, en zegt meer over de kiezers die hij wil bereiken dan over de aanpak zelf”, zegt terrorismedeskundige Bibi van Ginkel van het Haagse Internationaal Centrum voor Contraterrorisme (ICCT). „Wel werpt de maatregel hindernissen op voor het financieel ondersteunen van terroristische activiteiten als ronselpraktijken.” Zo wordt Anis Z. verdacht van het opzetten van een infrastructuur om jihadisten naar Syrië te halen.

Van Ginkel wijst erop dat de gedetineerde Maher H. anderen buiten de gevangenis gemachtigd kan hebben om bij zijn banktegoed te komen. Zijn vrouw Shukri F. bijvoorbeeld, eind vorig jaar vrijgesproken van ronselen en opruiing. De maatregel van gisteren maakt de toegang tot de tegoeden van Maher H. in elk geval vrijwel onmogelijk. Hetzelfde geldt voor kennissen van de andere drie jihadisten. Van Soufiane Z. is bovendien niet zeker dat hij echt dood is.

Bevriezing van banktegoeden is sinds ‘9/11’ een veel toegepaste antiterreurmaatregel in de VS. In Europa verloopt een en ander nogal eens traag. Antiterrorismedienst NCTV wijt dit onder meer aan de vele wettelijke voorschriften. Bovendien is bevriezing alleen nuttig als ook de Europese Unie, met haar vrije verkeer van (financiële) diensten, de Nederlandse maatregel doorvoert. Ook kan een bevriezing lopend onderzoek doorkruisen, aldus de NCTV.

RTL Nieuws berichtte onlangs dat slechts bij twaalf van de honderd Nederlandse jihadisten die ervoor in aanmerking komen, de maatregel was opgelegd. Nederland staat niet alleen in die beperkte toepassing. In het Verenigd Koninkrijk zijn slechts zes van de ruim zeshonderd jihadisten door bevriezing van banktegoeden getroffen, werd onlangs bekend. ‘Jihadi John’, berucht door de videobeelden van de onthoofding van westerlingen, behoorde tot de terreurverdachten wier bankrekening niet was geblokkeerd.

Minister Koenders zei gisteren dat bevriezing van banktegoeden niet alleen is bedoeld om de (financiële) infrastructuur van jihadisten te verzwakken. Er zou ook een afschrikwekkende werking voor aspirant-jihadisten vanuit kunnen gaan. „Daar geloof ik veel minder in” , aldus contraterrorisme-expert Van Ginkel. „Daarvoor zit het martelaarschap bij velen van hen veel te diep.”

Gisteren publiceerde ze een paper over afschrikking van aspirant-terroristen. Kern daarvan is dat overheidsmaatregelen moeten passen bij het soort terrorisme dat die overheid wil bestrijden. Zo werkt vervolging of paspoortinname van mensen die naar Syrië willen juist contraproductief, aldus Van Ginkel.