Wat moet een Griekse goudmijn op de Zuidas?

Belastingontwijking Griekenland moet zorgen dat burgers en bedrijven er braaf belasting gaan betalen. Dat roept Nederland al jaren. Uit onderzoek blijkt vandaag dat Nederland bedrijven juist helpt de Griekse belastingheffing te ontwijken.

Tunnel in de goudmijn van Eldorado Gold in Griekenland. Foto Bloomberg

Op Barbara Strozzilaan 101 in Amsterdam zit een Griekse goudmijn, naast nog zo’n 350 andere bedrijven. Het is een mijn die in Griekenland de gemoederen al jaren bezighoudt, maar daar merken ze op de Amsterdamse Zuidas weinig van. De dochterbedrijven in Amsterdam van het Canadese concern Eldorado Gold, dienen vooral om geld heen en weer te sluizen tussen Griekenland en Barbados. Door dat te doen kan Eldorado Gold belastingen in Griekenland ontwijken en loopt de Griekse schatkist miljoenen mis.

Dat blijkt uit onderzoek door de Nederlandse stichting SOMO, dat deze week in Athene wordt gepresenteerd. SOMO heeft tot doel tegenwicht te bieden aan de macht van multinationals en onderzoekt daartoe hun financiën.

De goudmijn is het meest opvallende voorbeeld uit het rapport, maar niet het enige. Nederland helpt op grote schaal multinationale ondernemingen met belastingen ontwijken op activiteiten in Griekenland. Behalve Eldorado Gold, een miljardenconcern dat ook mijnen heeft in China, Brazilië, Roemenië en Turkije, maken ook bijvoorbeeld de Duitse bedrijven Bayer en BMW gebruik van de mogelijkheid om geld via Nederland naar belastingparadijzen te sluizen. Hetzelfde geldt voor Coca-Cola, dat op papier Zwitsers is en het Amerikaanse bedrijf Footlocker.

De belastingontwijking via Nederland is pikant, omdat Nederland er al sinds het begin van de financiële crisis in Griekenland op hamert dat de belastinginning verbetert. Het land verkeert in grote geldnood. De Nederlandse minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem (PvdA) heeft als voorzitter van de eurogroep een steeds hoger oplopend conflict met de nieuwe Griekse regering over het noodzakelijke hervormingsprogramma.

Nederland al eerder in het vizier

SOMO stelde in 2013 een soortgelijke kwestie vast toen bleek dat vrijwel alle grote bedrijven in Portugal, dat ook een internationale noodlening kreeg en fors moest bezuinigen en hervormen, via een holding in Nederland belasting in eigen land ontwijken. Sindsdien veranderde er weinig: EU-landen beconcurreren elkaar met lage belastingtarieven en wettelijke sluipwegen. Daar profiteren multinationals van, maar ook bijvoorbeeld eigenaren van veel Griekse jachten, die alleen op papier Nederlands zijn. Zo’n duizend Nederlandse deskundigen zouden hun brood verdienen met de ontwijking. Nederland ontvangt er zo’n 1 miljard aan extra belastinginkomsten door.

Vandaag begint een speciale commissie van het Europees Parlement met een onderzoek naar belastingontwijking in de EU. Veel aandacht zal daarbij uitgaan naar Nederland en Luxemburg, die voor multinationals fiscaal aantrekkelijk zijn.

Hoewel het Canadese Eldorado Gold geen productieactiviteit in Nederland heeft, staan op de Amsterdamse Zuidas twaalf dochterondernemingen van het beursgenoteerd concern geregistreerd. Die vennootschappen hebben bijna 2 miljard dollar aan activa op de balans, maar slechts drie werknemers op de loonlijst.

‘Verdragen tegen dubbele heffing van belasting leiden tot dubbele ontwijking belasting

Eldorado Gold heeft met de Nederlandse fiscus afspraken gemaakt over de belastingheffing. Deze ‘tax ruling’ is geheim. Het kabinet vindt dat gunstige belastingafspraken met buitenlandse bedrijven kunnen, maar zegt dat die wel economische waarde moeten toevoegen – in jargon: ze moeten ‘substance’ hebben.

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Financiën wordt dat getest vóór er een fiscale afspraak met een buitenlands bedrijf wordt gemaakt. De fiscale regelingen met multinationals die in Griekenland actief zijn, vloeit volgens het ministerie voort uit een Europese richtlijn die ,,dubbele belasting beoogt te voorkomen”. Als Griekenland misbruik van die richtlijn vermoedt zal Nederland meewerken om dat te bestrijden.

Tunnel in de goudmijn van Eldorado Gold in Griekenland. Foto Angelos Tzortzinis/Bloomberg

Het is de combinatie van deze Europese richtlijnen met een aantal specifieke regelingen in Nederland, zoals het ontbreken van bronbelasting op uitgaande rentebetalingen, die volgens SOMO maakt dat verdragen bedoeld ter voorkoming van dubbele belastingheffing in de praktijk tot ‘dubbele belastingontwijking’ leiden.

‘De roof van de eeuw’

Het bestrijden van dit soort constructies is een van de hoofdpunten van de nieuwe Griekse regering. Veel van de regeringsleden hebben zich in het verleden uiterst kritisch uitgelaten over Eldorado Gold en de afspraken die vorige regeringen met het bedrijf hebben gemaakt. Dimitris Mardas, toen nog hoogleraar economie in Thessaloniki, sprak van de ‘roof van de eeuw’, onder meer omdat geen winstdeling met Eldorado is afgesproken. Hij is nu staatssecretaris van Financiën.

Eldorado wijst er in een reactie op dat de constructie via Nederland volkomen legaal is. ,,We wijzen alle beschuldigingen van de hand.” De bedrijven in Barbados en Nederland zijn volgens Eldorado Gold geen brievenbusfirma’s, omdat er mensen in dienst zijn die managementfuncties binnen het concern hebben.

Volgens Eldorado Gold profiteert Griekenland van haar activiteiten doordat het bedrijf sinds 2012 al ruim 450 miljoen dollar heeft geïnvesteerd. Dat is inclusief vijftig miljoen euro aan loonheffingen voor de werknemers. Naar verwachting zullen de mijnen 25 jaar productief zijn. In die periode zal de Griekse staat zo’n 500 miljoen euro aan vennootschapsbelasting van Eldorado innen, schat het bedrijf.

De discussie over privatisering en exploitatie van de mijnen in het noorden van Griekenland heeft een lange voorgeschiedenis. Voor- en tegenstanders bestrijden elkaar fel en soms zelfs met geweld. Tijdens de crisis, in 2011, kwam de exploitatie en modernisering van de mijnen in een stroomversnelling nadat de regering besloot de laatste benodigde milieuvergunningen af te geven. De werkgelegenheid en investeringen waren precies wat Griekenland nodig had, vond de regering. Het gaat om zo’n tweeduizend banen. Nu geldt de mijn als test voor hoe de nieuwe Griekse regering omgaat met buitenlandse investeerders en eerder gemaakte afspraken.

Oppositieleden in de Tweede Kamer reageren verbolgen op het onderzoek. ,,Dit is krankzinnig en bizar”, zegt Kamerlid Jesse Klaver (GroenLinks). Zijn SP-collega Arnold Merkies is het daarmee eens. ,,Griekenland heeft de EU nodig om hun belastinginning op orde te krijgen. Dan moet Nederland als lidstaat niet het tegendeel gaan faciliteren. Dit moet stoppen.”