Vleerhondenpups brabbelen hun mama na

Vleerhonden (een soort fruitetende vleermuizen) leren hun roep van hun moeder. Dat kan helpen verduidelijken hoe mensen taal leren. Maar het onderzoek is omstreden.

Een vleerhond eet een kakivrucht. De vleerhond zou een ‘vocaal lerend dier’ zijn. Foto Daniel Berkowic en Jens Rydell

Zijn vleermuizen een beetje zoals mensen, omdat ze hun complexe roep van hun ouders leren? Vleermuisonderzoekers uit Israël suggereren dat in Science Advances, een nieuw zusterblad van Science. Dat zou vleermuizen in de korte rij plaatsen van dieren die hun roep aanpassen door te leren. En bovendien: een zoogdier, dat in het lab onderzocht kan worden.

Yossi Yovel en twee collega’s (Tel Aviv University, Israël) betogen dat vleermuizen aan het rijtje van ‘vocaal lerende dieren’ moeten worden toegevoegd. Ze onderzoeken de nijlroezet (Rousettus aegyptiacus), een ‘vleerhond’. Dat zijn grote fruitetende vleermuizen, die geen normale vleermuizensonar gebruiken. Maar de nijlroezet maakt wel complexe, ook voor mensen hoorbare geluiden. (En tongklikken, waarmee ze zich oriënteren.)

Yovel bracht nijlroezetten uit een grot in Israël naar het lab. Hij nam de proef op de som: zouden jonge vleermuizen die niet worden blootgesteld aan het geluid van volwassen dieren abnormaal gaan roepen? Ja, bleek het antwoord. Yovel liet een klein aantal jonge vleermuisjes de eerste tachtig dagen met alleen hun moeder opgroeien, zonder andere volwassen vleermuizen. De moeders maken in die omstandigheden geen geluid – ze roepen blijkbaar alleen tegen andere volwassen dieren.

Uiteindelijk trokken de pups bij

Negen maanden lang vergeleken de biologen de ontwikkeling van hun roep met die van vleermuispups die wél met enkele volwassenen, en hun geroep, waren opgegroeid. De pups die quasigeïsoleerd waren grootgebracht, leerden wel volwassen klanken. Maar ze leerden die later, en hun roepen waren veel hoger van toon. Uiteindelijk trokken ze bij, maar het verschil was bij het beëindigen van het experiment nog niet verdwenen.

Johan Bolhuis, hoogleraar cognitieve neurobiologie aan de Universiteit Utrecht, is negatief over de studie. „Het is heel verstorend om dieren geïsoleerd te laten opgroeien”, mailt hij. „Een alternatief zou ‘cross-fostering’ zijn, waarbij je de pups laat opgroeien bij een andere soort.” Hij vindt het bovendien geen aanwinst om onderzoek naar ‘taal’verwerving met een zoogdier te doen. „Gemeenschappelijke afstamming is hier niet belangrijk.”

De Amerikaanse hoogleraar Erich Jarvis, net als Bolhuis expert op het gebied van vogelcommunicatie, is positiever. „Ze hebben de belangrijkste experimenten gedaan om te bepalen hoe vocaal leren werkt in vleermuizen”, reageert hij per e-mail. „Dat is nieuw, en ik vermoed dat dat niet zo gemakkelijk is bij deze dieren. En over dit type isolatie maak ik me niet zo’n zorgen.”

Maar hij heeft ook bezwaren. „Je kunt je afvragen of die moeders niet tóch hun jongen aanmoedigen, zonder te roepen. Van zebravinken is bekend dat ze dat doen.” En zijn belangrijkste bezwaar is dat „ze net doen alsof ze de eersten zijn” die vocaal leren aantonen bij vleermuizen. „Dat is twintig jaar geleden al beschreven. Steeds meer studies tonen aan dat vleermuizen vocaal leren.”

Yovel verwijst alleen terloops naar ouder vleermuisonderzoek. Zoals een studie uit 2009, die aantoonde dat jongen van de Latijns-Amerikaanse vleermuis Saccopteryx bilineata hun territoriumroepen leren van mannetjes. Die geluiden gaan lijken op die van hun mentor.

„Maar die soort is zo moeilijk in gevangenschap te houden, dat er nooit isolatie-experimenten zijn gedaan”, reageert Yovel. Deze nijlroezet zou dus echt een nieuw diermodel zijn, vindt hij.