Hoe lang is Nederland nog een belastingparadijs?

Beeld Eline van Strien

Nederland is hoofdverdachte. Samen met landen als Ierland, Luxemburg en België. Vandaag begint namelijk een speciale commissie van het Europees Parlement met een onderzoek, inclusief hoorzittingen, naar belastingontwijking in de EU.

“Nederland zal hier onder gebukt gaan”, voorspelt de Belg Philippe Lamberts, leider van de Europese groenen, op wiens initiatief het onderzoek wordt ingesteld. “We willen vooral vaststellen hoe belastingontwijking werkt”, zegt de Franse christendemocraat Alain Lamassoure, de voorzitter van de onderzoekscommissie.

“Maar dat Nederland bovengemiddeld aandacht zal krijgen, ligt voor de hand.”

Vijf vragen over het onderzoek.

1. Waarom komt er nu een onderzoek?

EU-lidstaten hebben belastingen altijd als nationale aangelegenheid gezien. Formeel is dat ook zo, maar dat is steeds moeilijker vol te houden. Zo onderzoekt de Europese Commissie of het gunnen van belastingvoordelen aan een beperkte groep bedrijven niet neerkomt op illegale staatssteun - en daar gaat Europa wél over. Bovendien is er nu meer dan ooit druk vanuit de publieke opinie. Mede door LuxLeaks; de onthulling in november dat Luxemburg honderden multinationals jarenlang actief heeft geholpen om belastingen in andere landen te ontlopen.

Ook in Nederland is de sfeer omgeslagen. In 2013 sputterde de Tweede Kamer nog dat Nederland geen belastingparadijs genoemd mag worden. Maar eerder deze maand schaarde zij zich achter een oproep van Jesse Klaver (GroenLinks) om “volledige medewerking” te verlenen aan het Europese onderzoek.

2. Wat wordt er precies onderzocht?

Centraal in het onderzoek staat de vraag hoe ‘tax rulings’ tot stand komen, deals die belastingdiensten sluiten met multinationals. Lamassoure vindt het opmerkelijk dat lage ambtenaren in sommige landen “zonder democratische controle” veel ruimte krijgen om met bedrijven te onderhandelen en belastingwetten naar eigen inzicht te interpreteren. Denk aan Starbucks.

3. Daar is vast niet iedereen blij mee?

De dominerende fracties in Brussel staan inderdaad niet om een diepgravend onderzoek te springen. De christendemocraten, sociaaldemocraten en liberalen vormen als ‘grote coalitie’ de parlementaire machtsbasis van Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie.

En juist ‘hun’ man werd pijnlijk verrast door LuxLeaks. Als premier van Luxemburg was hij jarenlang verantwoordelijk voor de in de affaire onthulde praktijken.

4. Moet Nederland straks tekst en uitleg komen geven in Brussel?

Nee, waarschijnlijk niet. Een enquête, waarbij getuigen ook echt kunnen worden ontboden, wisten de grote fracties te voorkomen. Het gaat nu om een minder dwingende ‘speciale commissie’ en het is dan ook niet waarschijnlijk dat nationale bewindslieden zoals Jeroen Dijsselbloem er voor naar Brussel moeten.

Voorzitter Lamassoure wil dat ook niet.

“Alle 28 Europese ministers van Financiën uitnodigen kan niet, en als je de een wel uitnodigt en de ander niet, dan lijkt het alsof je mensen verdacht zit te maken.”

In plaats daarvan wil de Fransman met zijn commissie bepaalde landen, waaronder Nederland, gaan bezoeken.

5. En na het onderzoek?

Lamberts ziet de onderzoekscommissie, die eind dit jaar met eindconclusies wil komen, vooral als een politiek pressiemiddel. “Het effect zie je nu al.” Hij doelt op het twee weken geleden gelanceerde wetsvoorstel van de Europese Commissie dat landen verplicht om elkaar automatisch in te lichten over belastingdeals via een database.

Lamberts tweet veel over belasting(ontwijkinng). (Wel in het Frans.)

Het is een begin, zegt de Belg, maar er moet nog veel meer gebeuren. De groenen willen dat bedrijven daar belasting gaan betalen waar ze ook echt economisch actief zijn. Net als de Europese Commissie. Een tweede wetsvoorstel is in de maak.