Multinationals ontwijken belasting in Griekenland via Nederland

Foto ANP

Nederland helpt bedrijven belastingen in Griekenland te ontwijken. Multinationals in Griekenland, waaronder een omstreden goudmijn, sluizen via brievenbusfirma’s in Nederland geld naar belastingparadijzen. De Griekse staat loopt daardoor miljoenen aan belastinginkomsten mis.

Dat blijkt uit een nieuw rapport van de Nederlandse stichting SOMO, de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen, die tegenwicht wil bieden aan de macht van multinationale ondernemingen en daarom hun financiën onderzoekt. De studie wordt deze week in Athene gepresenteerd. Het rapport gaat uitgebreid in op het voorbeeld van een omstreden goudmijn in het noorden van Griekenland. De mijn is in handen van het Canadese bedrijf Eldorado Gold. Dat is een miljardenconcern dat ook mijnen heeft in China, Brazilië, Roemenië en Turkije.

De ironie

Het voorbeeld is pikant, omdat Nederland er juist al sinds het begin van de financiële crisis in Griekenland op hamert dat de belastinginning verbetert. Het land verkeert in grote geldnood. De Nederlandse minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem (PvdA), heeft als voorzitter van de eurogroep een steeds hoger oplopend conflict met de nieuwe Griekse regering over het noodzakelijke hervormingsprogramma.

Een soortgelijke kwestie speelde zich in Portugal af, dat ook een noodlening kreeg en fors moest bezuinigen. Vrijwel alle grote bedrijven bleken in 2013 via een holding in Nederland belasting in eigen land te ontwijken. Sindsdien is er weinig veranderd: landen binnen de EU beconcurreren elkaar met lage belastingtarieven en wettelijke sluipwegen. Daar profiteren multinationals van, maar ook bijvoorbeeld eigenaren van veel Griekse jachten, die alleen op papier Nederlands zijn.

Geen fabriek, wel twaalf dochterondernemingen in Nederland

Vandaag begint een speciale commissie van het Europees Parlement met een onderzoek naar belastingontwijking binnen de EU. Veel aandacht zal daarbij uitgaan naar Nederland en Luxemburg.

Hoewel het Canadese Eldorado Gold geen productieactiviteit in Nederland heeft, staan op de Amsterdamse Zuidas twaalf dochterondernemingen van het concern geregistreerd. Die vennootschappen hebben bijna 2 miljard dollar aan activa op de balans staan, maar slechts drie werknemers op de loonlijst. Het kabinet is niet tegen gunstige belastingafspraken met buitenlandse bedrijven, maar vindt dat die wel economische waarde moeten toevoegen.

Behalve Eldorado Gold maken ook andere grote multinationals met activiteiten in Griekenland gebruik van de mogelijkheid om via Nederland belastingen te ontwijken. Het gaat onder meer om de Duitse bedrijven Bayer en BMW. Coca Cola, dat op papier Zwitsers is en bijvoorbeeld het Amerikaanse bedrijf Footlocker.

Driehoeksconstructies

Het bestrijden van dit soort constructies is een van de hoofdpunten van de nieuwe Griekse regering. Een van de eerste wetten die sinds de verkiezingen is aangenomen heeft tot doel dit soort ‘driehoeksconstructies’ tegen te gaan.

Eldorado wijst erop dat de constructie via Nederland volkomen legaal is. “We wijzen alle beschuldigingen van de hand.” De bedrijven in Barbados en Nederland zijn volgens Eldorado geen brievenbusfirma’s, omdat er mensen in dienst zijn die managementfuncties binnen het concern hebben.

Verbolgen reacties uit de Tweede Kamer

De oppositie in de Tweede Kamer reageert verbolgen op het onderzoek van SOMO. “Dit is krankzinnig en bizar”, zegt Kamerlid Jesse Klaver van GroenLinks. Zijn SP-collega Arnold Merkies is het daarmee eens.

“Griekenland heeft de EU nodig om hun belastinginning op orde te krijgen. Dan moet Nederland als lidstaat multinationals niet het tegendeel gaan faciliteren. Dit moet stoppen.”

Het ministerie van Financiën laat via een woordvoerder weten dat de fiscale regeling met multinationals die in Griekenland actief zijn, voortvloeit uit een Europese richtlijn die “dubbele belasting beoogt te voorkomen”. Als Griekenland misbruik van die richtlijn vermoedt zal Nederland meewerken om dat te bestrijden.

Lees hier een langere versie van dit artikel in NRC Next