Mensen zijn geen wegwerpartikelen

SGP-leider Kees van der Staaij gelooft in trouw. Ook niet-christenen varen daar wel bij. „Ik geloof echt dat we veel te economisch naar relaties kijken.”

Illustratie Enkeling

Wat dacht je, twee dagen voor de Statenverkiezingen bij Pauw: nog even vlammen? In de uitzending kwam je ineens met de aankondiging van een campagne tegen vreemdgaan.

„Toeval bestaat niet. Maar het plan om een campagne te starten om te pleiten voor trouw in relaties, stond echt al een tijdje op m’n verlanglijstje. En de verkiezingscampagne kon nog wel wat discussie over waarden gebruiken. Het leven is meer dan geld alleen.”

Kan je niet beter bij Knevel gaan klagen over moreel verval in plaats van bij Pauw over trouw te beginnen?

„Nee, dat vind ik niet. Het gaat mij niet om het preken voor eigen parochie. Ik wil juist ook mensen bereiken die niets hebben met de klassieke christelijke moraal.”

Lekker naïef om te denken dat jij met je christelijke boodschap de moderne ongelovige Nederlander kan bekeren.

„Als je ergens echt in gelooft, moet je je niet uit het veld laten slaan door tegenstand of weerzin. Maar ik vind het ook echt te makkelijk om te doen alsof het pleidooi voor trouw iets exclusiefs voor gelovigen is. Moet je eens kijken wat de stoïcijnse filosoof Epictetus in de eerste eeuw al zei: de mens is geboren om trouw te zijn en ontrouw ondermijnt wat karakteristiek is voor de mens.”

Dat klinkt allemaal heel braaf. Maar feit is dat de menselijke natuur meer wil dan een eindeloze monogame relatie.

„Nou en? Ik vind het een zwak en oppervlakkig verhaal om van de natuur de norm te maken. Het is de natuur van grote vissen om kleine op te vreten, van mensen om hun hebzucht en machtswil te volgen, zei Spinoza. Maar moeten we dat daarom allemaal maar goed vinden? Het is toch juist beschaving om je niet door je natuurlijke driften te laten meeslepen? Trouwens, ik las pas dat vogels tegenwoordig monogamer zijn dan mensen...”

Al bloemen gehad van de overspelsites? Je maakt aardig reclame voor ze.

„Flauwekul. Dat doen ze zelf. Met grote billboards langs de snelweg en al. Bizar dat ze geen strobreed in de weg wordt gelegd. Het Sinterklaasjournaal krijgt een boete van 150.000 euro omdat de tere kinderzieltjes gekwetst worden doordat ze te vaak hetzelfde inpakpapier laten zien. Overspelsites die breed uitpakken met het propageren van ontrouw worden normaal gevonden. Ik kan daar met mijn verstand niet bij: we weten toch welke ellende ontrouw allemaal veroorzaakt? Partner bedrogen, kinderen de dupe. En zelf knap je er ook niet van op. Scherven brengen geen geluk.”

Je springt meteen de preekstoel op, maar mijn vraag was of jouw kritiek hen niet juist meer op de kaart zet.

„Hun verhaal dat de inkomsten stijgen door mijn pleidooi is afdeling grootspraak. nrc.next zette daar met de factcheck eerder al grote vraagtekens bij. Trouwens: als Wakker Dier in actie komt tegen kiloknallers roepen we toch ook niet: dat is reclame? En ook dáár blijkt dat op de langere termijn de campagne wel degelijk impact heeft.”

Denk je echt dat trouw in een verziekte relatie de goede weg is?

„Dat is een wel erg suggestieve vraag. Ik houd geen pleidooi voor verziekte relaties, maar wil juist pleiten voor inzet op versterking, verfrissing, vernieuwing. Voor een gezonde relatie moet je hard werken! Zonder wrijving geen glans. Ik geloof echt dat we veel te economisch naar relaties kijken: als de baten niet tegen de lasten opwegen, stoppen we ermee. Zo ga je toch ook niet met je kinderen om?”

Maar trouw en sleur hebben toch gewoon veel met elkaar?

„Dat is nou typisch chagrijn van de tijdgeest. Als je een lange tijd hebt om terug te zien, kan het ook enorm verrijkend zijn. Ik geloof echt niet dat mensen gelukkiger worden door de successieve polygamie van vandaag. Mensen zijn toch geen wegwerpartikelen? Wie je trouw belooft, moet je trouw blijven. Ook bij tegenwind.”

Je teksten passen zo op een billboard! Wat voor spannende teksten gaan we straks nog zien?

„Wacht maar af! Er komen erg leuke suggesties binnen. Je bent een rund als je met je relatie stunt, vind ik wel een leuke. Trouw loont. Trouw vandaag, de toekomst morgen. Mooi toch? En hoe vaak we dit soort teksten gaan zien, hangt van het resultaat van de crowdfunding af. Het enthousiasme is groot, merk ik!”

Ook bij je eigen vrouw?

„Zeker! Na meer dan 20 jaar huwelijk zijn we nog altijd met vreugde en overtuiging trouw aan elkaar. In een saai debat stuurde ik haar pas nog een whatsappje met alleen een paar hartjes. Echt geestig wat er dan los komt… Maar nu wordt het echt te privé…”

Even iets anders dan: zei je nu pas in een televisiedebat dat de SGP niet met het kabinet getrouwd is?

„Klopt. Ik heb bij mijn beëdiging in de Kamer trouw aan de koning beloofd en trouw aan de grondwet. Maar niet aan het kabinet.”

Vreemd dat je zoveel ruimte biedt voor politiek overspel.

„Dat is echt wat anders. Wisselende partners voor een kabinet vind ik geen probleem. Het is toch niet zo dat alleen maar een coalitie van twee of drie partijen het land bestuurbaar kan houden? Dat zijn spookbeelden die worden opgeroepen door partijen die wat meer macht moeten delen dan vroeger. Wen er maar aan, zou ik zeggen!”

Maar je ontkent toch niet dat die versplintering een groot probleem is?

„Natuurlijk is het allemaal niet fraai, maar een grote ramp is het ook niet. Nieuwe verkiezingen vegen altijd weer schoon en als de kiezers het niet langer pruimen worden grote partijen weer groter of vormen bestaande partijen nieuwe allianties. Ik ben daar niet somber over. Vergeet niet dat de afgelopen kabinetten juist door toedoen van grote partijen gesneuveld zijn: Balkenende IV viel op de strijd tussen PvdA en CDA over de missie naar Afghanistan. Bij Rutte I zag de PVV het niet meer zitten. Juist de kleinere partijen leveren nu een bijdrage aan de bestuurlijke stabiliteit.”

Zelf ben je inmiddels al 17 jaar Kamerlid, samen met Harry van Bommel de nestor. Blijf je trouw aan het Binnenhof tot de laatste snik?

„Dat heb ik niet beloofd. Maar vooruit: ik wil wel verklappen dat ik in de tweede helft speel.”

Nooit gedacht, laat ik maar stoppen, mijn verhaal heeft toch de toekomst niet?

„Absoluut niet, integendeel. Hoe meer ik van de wereld heb gezien, hoe christelijker ik ervan word. Wat een veerkracht, vreugde en verbondenheid geeft het Godsgeloof, en wat een ellende als geloof, hoop en liefde wegkwijnen. Ik geloof echt dat de Schepper een gebruiksaanwijzing heeft meegegeven. Als we die negeren loopt de boel vroeg of laat in de soep.”

Dat riekt naar morele superioriteit.

„Sorry, dan heb ik het verkeerd uitgelegd! Ik vind het juist heel mooi, dat in de Bijbel het verhaal staat van Jezus en een overspelige vrouw. Keurige mensen komen die vrouw aangeven, maar Jezus weigert haar te veroordelen. Ga heen, en zondig niet meer, zegt Jezus dan. Niet uit de hoogte veroordelen, maar wel gewoon liefdevol en eerlijk zeggen: ’t is zonde! Prachtig toch?”