Net in dat ene minuutje ging het mis

In Nederland zijn alle hoogspannings- en verdeelstations ‘dubbel’ uitgevoerd. Daarom komen minder storingen voor dan in vrijwel alle andere Europese landen. Dat het vrijdag misging was een uitzonderlijke samenloop.

In Hoofddorp spreekt een agent een meisje toe dat samen met haar moeder in een lift is opgesloten. De stroomstoring in Noord-Holland leidde tot veel overlast, vooral op het spoor. Foto Eric van Lieshout

Op een troosteloos terrein, midden in de weilanden rond Amsterdam, staan de straalwagens van cameraploegen. Behalve een hek, met op de achtergrond een wirwar van elektriciteitskabels en transformators, valt er niets te zien bij het hoogspanningsstation van netbeheerder Tennet. Achter het hek ontstond ergens „de technische fout”, waardoor ongeveer een miljoen huishoudens in Noord-Holland en Flevoland gisterochtend vanaf 09.37 uur zonder stroom kwamen te zitten.

Dan opeens lopen twee mannen in werkkleding richting het hek. Journalisten springen uit hun auto’s, camera’s beginnen te draaien. „Hoe gaat het ermee?”, roept een NOS-verslaggever naar de mannen. Die vertellen dat ze alleen het hek komen openmaken voor de auto die er langs moet. Ze verwijzen naar de afdeling communicatie. „Maar jullie weten hoe het echt zit. Gaat het goed?” Ja, het gaat prima, vertellen de mannen, terwijl het hek weer dichtgaat.

De zekerheid van stroom voor burgers en bedrijven is in Nederland 99,995 procent. De grote stroomstoring van gisteren, op het hoogspanningsnet én in de Randstad, is daarom groot nieuws.

De laatste storing op het hoogspanningsnet was in 1997, toen in Utrecht, Gelderland en Flevoland winkelrolluiken gesloten bleven, kassa’s niet functioneerden en verkeer ontregeld raakte door weigerende stoplichten. Ruim tweeduizend schadeclaims kreeg de regionale netbeheerder destijds, onder meer wegens kapotte antwoordapparaten en videorecorders die in de wachtstand stonden. ‘Hoe moet het straks met de Millenniumbug’ was de teneur.

Duurde de stroomstoring in 1997 de hele dag en avond, die van gisteren was na een uur verholpen, al hadden de laatste huishoudens pas om 15 uur weer stroom. Ook nu waren er liftopsluitingen en verkeersongelukken, gesloten winkels, niet-rijdende treinen en niet-werkende huishoudelijke apparatuur. Het AMC in Amsterdam voerde geen nieuwe operaties uit, websites van de publieke omroep, zoals NOS.nl, dat ook een ‘rampenfunctie’ heeft, waren tijdelijk uit de lucht. 112 raakte overbelast, mede door bellers met vragen over de stroomstoring.

De oorzaak, meldde netbeheerder Tennet vrijdag, was een „technische” storing door een „bijzondere samenloop van omstandigheden”. Het hoogspanningsstation in Diemen is ‘dubbel uitgevoerd’, als de ene helft van het station uitvalt neemt de andere helft het automatisch over. Dat geldt voor alle ruim driehonderd hoogspannings- en verdeelstations in het land; Nederland heeft daardoor minder storingen dan vrijwel alle andere Europese landen.

Aan het hoogspanningsstation in Diemen werd gisteren standaard onderhoud gepleegd. Onderdelen worden vervangen, schoongemaakt. Dat deel van het station wordt dan uitgeschakeld, dat is de veiligheidsprocedure.

Maar om de stroomvoorziening te behouden zullen beide helften gedurende ongeveer een minuut gekoppeld moeten zijn. En als dán in één helft kortsluiting plaatsvindt, dan valt het hele hoogspanningsstation uit. Dat was wat er gisterochtend gebeurde.

Kortsluiting in één van de delen komt volgens een Tennet-woordvoerder enkele keren per jaar voor. Oorzaken verschillen van een gevallen vogel tot koperdiefstal in het hoogspanningsstation – dit laatste is gekkenwerk, maar het gebeurt. Kortsluiting op het moment van koppeling, zoals vrijdag, is uitzonderlijk. De oorzaak van de kortsluiting wordt onderzocht.

Na een uur was het station weer aan de praat. Maar het hele netwerk op spanning brengen, dat kan alleen in stapjes. Anders raakt het overbelast. Het treinverkeer rondom Amsterdam en Schiphol was gisteravond nog steeds ontregeld.

Of de stroomstoring net zo veel schadeclaims oplevert als in 1997, is nog even de vraag.