Miljarden voor de schatkist versus een paar ton salaris

Door de beursgang van ABN uit te stellen, loopt minister Dijsselbloem het risico dat hij niet kan profiteren van het gunstige beursklimaat.

foto's hollandse hoogte

Het zou wel eens een dure grap kunnen worden. Door de salarissen van zes bestuursleden van ABN Amro met een ton te verhogen, heeft de raad van commissarissen de privatisering van de staatsbank op de helling gezet.

Gisteren besloot minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) om zijn langverwachte besluit om ABN Amro terug naar de beurs te brengen uit te stellen. Dat deed hij onder politieke druk van de Tweede Kamer. Vrijwel alle politieke partijen hebben zich opgewonden over het recente besluit van de top van ABN Amro om zes leden van de raad van bestuur een flinke salarisverhoging te geven: 100.000 euro per persoon.

Wat betekent het uitstel van de beursgang?

1 Waarom is het besluit voor de beursgang uitgesteld?

Met een trits aan schriftelijke vragen wil de Tweede Kamer nadere opheldering van de minister over de loonsverhoging bij ABN Amro. Een besluit waarvan Dijsselbloem vorige week weliswaar zei dat het hem niet lekker zat („een graat in mijn keel”) maar dat hij wel verdedigde – want het is wettelijk geoorloofd en door zowel kabinet als parlement in 2012 goedgekeurd.

De minister wil al die Kamervragen nu eerst „zorgvuldig” beantwoorden. Dijsselbloem lijkt het met de kritiek van de Kamer eens. Juridisch is de loonsverhoging in de haak, zei hij gisteren na de ministerraad, maar „dit is een kwestie van moraliteit”. Net als de Kamer vindt hij de kwestie slecht aan de samenleving uit te leggen. Aan de (ex-)medewerkers van de bank (die al jaren op de nullijn staan of hun baan verloren), aan de klanten van de bank (die al jaren last hebben van terughoudende kredietverlening en lage spaarrentes) en aan de belastingbetalers (die ABN Amro in 2008 voor ruim 30 miljard moesten redden).

2 Waarom kregen de ABN Amro-bestuurders loonsverhoging?

Volgens ABN Amro hebben de bestuursleden daar recht op. In 2012 werd een bonusverbod ingevoerd voor staatsbanken. Die door de Kamer aangenomen wet stond tegelijkertijd toe dat de vaste salarissen ter compensatie met maximaal 20 procent konden worden verhoogd. Daar bleef ABN Amro met zijn 100.000 euro extra (16,7 procent) nog onder. De bank vroeg – en kreeg – nadien nog aparte toestemming aan toenmalig minister van Financiën Jan Kees de Jager (CDA). In 2012 en 2013 zag de ABN-top nog vrijwillig af van de verhoging. Pas in 2014 accepteerden ze die.

3 Wordt de beursgang nu op de lange baan geschoven?

ABN Amro wil zelf komend najaar graag naar de beurs. Het is twijfelachtig of dat gaat lukken. De beantwoording van de Kamervragen plus het aansluitende debat laten zeker nog twee weken op zich wachten. Vervolgens moet de minister zijn besluit nemen, waar de Tweede Kamer mee in moet stemmen. Dat proces vergt ook enige weken, met nadere vragen, debat en mogelijk een aparte hoorzitting.

Voor het technisch voorbereiden van een beursgang is tijd nodig, vier tot zes maanden. Dan wordt het al snel begin 2016. De winter is is doorgaans een slecht seizoen voor beursgangen omdat beleggers dan minder actief zijn. Een niet ondenkbaar risico is dat volgend jaar het beursklimaat omslaat wegens internationale spanningen. Denk aan Griekenland, Rusland, het Midden-Oosten.

4 Hoe moet het nu verder?

Voor Dijsselbloem zijn uitgestelde besluit alsnog neemt, zal hij zich willen verzekeren van een Kamermeerderheid. Daar heeft hij beide regeringspartijen voor nodig. De VVD is weliswaar kritisch, maar blijft aandringen op privatisering „nu het beursklimaat gunstig is”, aldus fractiewoordvoerder Aukje de Vries. Dijsselbloems eigen partij, de PvdA, is overwegend woedend over de salarisverhoging. „ABN Amro is aan zet”, zegt Kamerlid Henk Nijboer. Dat kan eigenlijk maar één ding betekenen: de bank moet de salarisverhoging terugdraaien. President-commissaris Rik van Slingelandt schreef in een vrijdag verstuurde interne brief dit niet van plan te zijn. De vraag is of de bank de nu opgevoerde politieke druk kan blijven weerstaan. De zes bestuurders zullen welbeschouwd moeten kiezen tussen zes ton voor henzelf of miljarden voor de schatkist.

5 Wat zijn de gevolgen voor de schatkist?

Volgens Zalm ramen zakenbankiers de waarde van zijn bank op 12 tot 20 miljard euro. De beursgang zal nooit volledig in één keer gebeuren, maar in verschillende stappen. In eerste instantie zou de staat zo’n 20 procent willen verkopen. Dat zou een eenmalige opbrengst opleveren van 2,4 tot 4 miljard. Nu dat voorlopig niet aan de orde is, is dat niet automatisch een tegenvaller op de begroting.

De opbrengst van de staatsbank is hoe dan ook bedoeld voor het aflossen van de staatsschuld en mag volgens het strikte begrotingsbeleid van het kabinet niet worden gebruikt om extra uitgaven mee te doen. Door het verlagen van de staatsschuld zou wel de rentelast van de schatkist dalen. Maar dat is vrijwel één op één weg te strepen met de reguliere inkomsten vanuit ABN Amro: de dividendstroom. Over 2014 bedroeg die 400 miljoen euro.

6 Heeft Dijsselbloem zelf niets fout gedaan?

Het maatschappelijke ongenoegen wordt niet alom gedeeld. Onder (zaken)bankiers en beleggers is een ander geluid te horen. Die nemen het Dijsselbloem kwalijk dat hij eerder geen bezwaar zou hebben gemaakt tegen de verhoging, maar nu er ophef is ontstaan diezelfde verhoging gebruikt om de beursgang uit te stellen. Terwijl ABN Amro daar zo hard aan gewerkt heeft. Dijsselbloem zou politiek bedrijven over de rug van hardwerkende bankiers.

Peter Paul de Vries, voormalig directeur van beleggersverenging VEB, was „flabbergasted„. Hij noemt het een „onverantwoord en onzakelijk besluit” om de beursgang van ABN Amro op grond een eerder genomen besluit over de salariëring van de top terug te draaien. „Je hoeft die loonsverhoging niet leuk te vinden, maar de beslissing daarover is al een paar jaar geleden genomen. Je mag toch van het landsbestuur verwachten dat het bij lastige besluiten het kompas recht houdt.”