Hoe kom je af van 56 onschuldige terroristen?

Deze week bleek dat de VS twee terrorismeverdachten onder willen brengen in Nederland. Zo wil president Obama de gevangenis op Guantánamo Bay sluiten. Maar Nederland wil niet meewerken.

Uruguay nam wél gedetineerden op uit Guantánamo Bay. In dit huis in de hoofdstad Montevideo wonen nu zes ex-gedetineerden. Foto Matilde Campodonico/AP

Het menselijke equivalent van kernafval. Zo omschreef het Amerikaanse tijdschrift The New Republic alweer jaren geleden de gedetineerden in de omstreden terreurgevangenis op Guantánamo Bay. Gevangenen van wie de Verenigde Staten nu af willen.

Het zijn ‘producten’ van de onder leiding van de Amerikaanse president George Bush begonnen War on Terror. Bijna geen land ter wereld wil de terrorismeverdachten hebben. De verdachten werden sinds 2002 veelal op dubieuze gronden door de VS opgesloten in het cellencomplex van de Amerikaanse marine-enclave in het zuidoosten van Cuba.

Bush’ opvolger Barack Obama wil al sinds 2008 van de gevangenis en haar bewoners af. Hij beloofde het in zijn verkiezingscampagne, kondigde het aan bij zijn aantreden in 2009, maar kreeg vrijwel direct te maken met de weerbarstige praktijk. Het Amerikaanse Congres wierp diverse obstakels op en het buitenland was nauwelijks bereid hem te hulp te schieten door gevangenen op te nemen. Van de 780 mensen die sinds 2002 op Guantánamo werden vastgezet, resteren er volgens de jongste gegevens nog 131. Hiervan staan er 56 klaar om te worden vrijgelaten en naar het buitenland af te reizen – de Verenigde Staten willen hen niet hebben. Alleen, welk land wil zijn grenzen openen voor deze mensen?

Officieel is het verzoek nog in beraad

Een deel van het ‘kernafval’ heeft wederom Nederland bereikt. Er ligt een verzoek van de VS bij de Nederlandse regering om twee (nu nog) gedetineerden uit Guantánamo Bay in Nederland op te nemen. Volgens minister Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) heeft het kabinet het verzoek nog „in beraad”. Maar de kans dat Nederland erop ingaat is gering.

Een grote meerderheid in de Tweede Kamer zegt nog nadrukkelijker nee tegen opname van ex-gedetineerden dan zes jaar geleden, toen een soortgelijke vraag uit Washington kwam. Van rechts tot links zijn de Tweede Kamerleden opvallend eensgezind in hun afwijzing. Ze hanteren zelfs identieke bewoordingen: het is een door de Amerikanen veroorzaakt probleem dat de Amerikanen dan ook zelf moeten oplossen.

Guantánamo blijft „een donkere vlek op de reputatie van de VS als land dat de rechten van de mens en de rechtsstaat respecteert”, concludeerde een parlementaire commissie van de internationale veiligheidsorganisatie OVSE begin deze maand. Tegelijk riep de commissie de lidstaten op gedetineerden uit de vrij te laten groep van 56 op te nemen.

Nederland zal daar waarschijnlijk geen gehoor aan geven. Waar andere Europese landen zich de voorbije jaren bereid toonden enkele gedetineerden in hun samenleving op te nemen, blijft Nederland nee zeggen. Met het formele argument dat Nederland het door de Amerikanen gecreëerde probleem niet wil oplossen.

Minder hard uitgesproken, maar veel doorslaggevender is het argument dat Nederland niets te maken wil hebben met mensen die toch in verband met terrorisme gebracht kunnen worden. Kernafval dus. Zoals Kamerlid Michiel Servaes (PvdA) het eufemistisch stelt: „Het maatschappelijk draagvlak hiervoor is alleen maar maar kleiner geworden.”