Hier komt jouw telefoon vandaan

In Congo zit coltan in de grond: de kostbare grondstof voor mobiele telefoons. Hoe zorg je dat die mineralen niet in handen vallen van rebellengroepen? Fotograaf David van Dam maakte een fotoreportage van conflictvrije mijnen.

Bloedmobieltjes worden ze genoemd. Mobiele telefoons hebben het erts coltan als onmisbaar bestanddeel. Het zeldzame en dus dure mineraal wordt gewonnen in Congo. Maar vaak gebeurt dit onder zeer slechte arbeidsomstandigheden. Ook is sprake van massale kinderarbeid. Vandaar de term: bloedmobieltjes.

Een fragiele staat met diverse elkaar bestrijdende rebellengroepen, in het bezit van een kostbare grondstof waar aanhoudend vraag naar is: die combinatie is natuurlijk hét recept voor een enorme misstand. Want oorlogvoeren kost geld. En dat geld zit dankzij het coltanerts bijna letterlijk in de grond. Dus wordt het mineraal illegaal door de strijdende partijen uit de grond gehaald en verhandeld, om hun oorlog te financieren.

Sinds 2012 probeert een aantal westerse partijen ‘conflictvrije mijnen’ in het gebied op te zetten. Behalve om hulporganisaties gaat het hierbij ook om de industrie. Bedrijven als Philips, Apple, Motorola, Tatra Steel en Blackberry doen actief mee in het project. Zo moet er uiteindelijk een ‘fairphone’ op de markt komen.

Het Nederlandse ministerie van Ontwikkelingssamenwerking was in 2012 een van de initiatiefnemers. In Rubaya in het oosten van Congo, niet ver van de grens met Rwanda, werd een proefproject gestart. Daar wordt nu op een legale manier coltan gewonnen. Het erts wordt via een streng gecontroleerde keten afgevoerd, waardoor de dure grondstof niet in handen kan vallen van een van de in het gebied actieve strijdgroepen. Kinderarbeid is niet toegestaan, de arbeidsomstandigheden zijn relatief normaal. De arbeiders vormen een coöperatie.

Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) bezocht de mijn afgelopen november. Daar werd haar uitgelegd hoe door middel van barcodes gevolgd kan worden waar het coltan zich bevindt. Maar dit systeem is tevens de zwakke schakel, want kostbaar. Nederland heeft voor de komende drie jaar nog drie miljoen euro beschikbaar gesteld, om het aantal conflictvrije mijnen uit te breiden.

Critici van het systeem zeggen dat de toename van het aantal mijnen heeft geleid tot een prijsdaling van de mineralen. De inkomsten van de mijnwerkers zouden zijn verminderd. Daarbij komt dat er maar één opkoper is, wat tot een prijsdrukkend effect heeft geleid.

De Tweede Kamer zal de komende maand met minister Ploumen praten over de conflictvrije mijnen. <<

    • Mark Kranenburg