Hete schijf rond zwart gat blaast gas ver weg het stelsel in

ESA/ATG medialab

Even voorstellen, dit is sterrenstelsel IRAS F11119+3257 op 2,5 miljard lichtjaar van de aarde. Astronomen hebben vastgesteld dat de kern van dit sterrenstelsel enorme hoeveelheden gas en stof wegblaast. Daarbij wordt het materiaal – dat anders voor de vorming van nieuwe sterren zou zijn gebruikt – helemaal naar de buitengebieden van het stelsel verdreven. Op de afbeelding hiernaast is de weggeblazen materie roze ingekleurd, de witte ‘wolken’ stellen het eigenlijke sterrenstelsel voor.

In de kern van IRAS F11119+3257 gaat een kolossaal zwart gat schuil, dat materie uit zijn omgeving aantrekt. Daarbij heeft zich een zogeheten accretieschijf rond het zwarte gat gevormd. De materie in die schijf wordt zo heet, dat zij een bron van intense straling is. Hierdoor ontstaat een krachtige ‘wind’ die het gas tot in de wijde omgeving wegblaast.

De afbeelding is trouwens geen foto, maar een artist’s impression, gebaseerd op gegevens van de Europese infraroodsatelliet Herschel en de Japans/Amerikaanse röntgensatelliet Suzaku. De illustratie hoort bij een onderzoeksartikel dat afgelopen donderdag in Nature is gepubliceerd. Eerste auteur is Francesco Trombesi van het NASA/Goddard Space Flight Center in Greenbelt.

Dat er een verband bestaat tussen de ‘winden’ van superzware zwarte gaten en de uitstroom van gas, was al theoretisch voorspeld. Maar IRAS F11119+3257 is het eerste stelsel waarbij zowel de wind van een actief zwart gat als de grootschalige uitstroom van gas zijn waargenomen.

Geschat wordt dat het zwarte gat in de kern 16 miljoen keer zo veel massa heeft als onze zon. Daarmee is het ongeveer vier keer zo ‘zwaar’ als het zwarte gat in de kern van onze Melkweg, dat zich, door een gebrek aan materie in zijn omgeving, veel rustiger gedraagt.