Het heden beter begrijpen

‘Geachte heer Blokker, mag ik met u even de geschiedenis induiken?’ Een paar artikelen over Sinterklaas en Zwarte Piet maakten eind 2013 de historicus in tal van lezers los. De ene wees op de heidense oorsprong van het eindejaarsfeest, waarbij ooit Wodan en zijn helpers – waaronder twee zwarte raven – de hoofdrollen hadden vervuld. Die rollen waren later door de katholieke kerk gegeven aan een bisschop en ravenzwarte helpers. De ander wist zeker dat Sinterklaas als bisschop van Myra slavenkinderen had bevrijd en dat hij dus juist als ánti-racistisch symbool moest gelden. De derde brieste: „Weet nou niemand meer dat Zwarte Piet zwart is geworden van het roet in de schoorstenen?”

De voordelen van historisch besef zijn duidelijk. Wie de voorgeschiedenis kent, kan beter begrijpen waarom de zaken nu zijn zoals ze zijn. Maar Sinterklaas en Zwarte Piet laten meteen de beperkingen zien: iedereen kan opdelven wat hem belieft.

Nee, voor de beoordeling van de Wet pleziervaartuigen 2016 hoeven Kamerleden van nu niet te weten dat Michiel de Ruyter 348 jaar geleden naar Chatham voer. Maar voor de Kamercommissie Buitenlandse Zaken is het toch verstandig zich te verdiepen in de geschiedenis van de Krim op het moment dat president Poetin daar de Russische vloot heen stuurt.

Toen Pim Fortuyn stelde dat de islam een achterlijke cultuur is, probeerde een enkele politieke rivaal tegenargumenten te vinden in de Europese geschiedenis van de jodenvervolging. Hij maakte weinig indruk. De suggestie dat kritiek op een godsdienst kan leiden tot een variant op het vernietigingsplan van de nazi’s, was te vergezocht.

Geschiedenis is geen exacte wetenschap, maar dat betekent niet dat historische kennis zinloos is. Geschiedenis is een belangrijke factor in de handelwijze van mensen – dat bewijzen juist al die onoplosbare disputen. Wie weigert zich in het verleden te verdiepen, dobbert blind rond op de oceaan van het heden.